خرص
(
xers
) و (
xors
) ا . ع .
حلقهء از زر و سيم . و حلقهء گوشواره . و حلقهء خرد از زيور . و شاخ خرماى بزرگ دور كرده . و ميخ چوبى كه بخيك در زنند .
و نيزه و سنان . ج : خرصان و خرصان .
خرص
(
xors
) ا . ع . شاخ درخت . و زنبيل .
و جامهدان . و ما يملك خرصا : چيزى ندارد .
خرص
(
xaras
) ا . ع . گرسنگى و سرما زدگى با هم . يق : به خرص اى جوع مع برد .
خرص
(
xaras
) م . ع . خرص خرصا ( از باب سمع ) : گرسنه و سرما زده گرديد .
خرص
(
xares
) ص . ع . گرسنهء سرمازده .
خرص
(
xoras
) و (
xoros
) و (
xors
) ا . ع . چوبى كه بدان انگبين چينند . ج : اخراص .
خرصان
(
xers n
) ا . ع . نام دهى در بحرين .
خرصان
(
xers n
) و (
xors n
) ع . ج .
خرص و خرص .
خرصة
(
xorsat
) ا . ع . رخصت . و شربت از آب . يق : اعطنى خرصتى . و طعام زن زچه .
خرصيان
(
xersi n
) ع . لغتى در حرصيان .
خرط
(
xart
) م . ع . خرطت الشاة خرطا ( از باب نصر ) : چشم زخم رسيد بپستان گوسپند و يا منجمد و با زرداب برآمد شير از پستان وى بجهة نشستن بر زمين نمناك .
و كذلك خرطت الناقة . و خرطت الدابة :
رسن از دست كشنده در گلانيد ستور و راه خود گرفت . و خرط الشجر خرطا :
( از باب نصر و ضرب ) دست فرو ماليد بر آن درخت تا برك او فرو ريزد . المثل : و دونه خرط القتاد . و خرط العود : تراشيد چوب را و برابر ساخت . و خرط الابل فى المرعى : گذاشت شتران را در چرا . و خرط الدلو فى البئر :
فرستاد دلو را در چاه . قول عمر رضى اللّه عنه لما راى منيا فى ثوبه قال : قد خرط علينا الاحتلام اى ارسل . و خرط جاريته : گائيد كنيزك را . و خرط العنقود : خوشه را در دهن گذاشته برآورد آن را برهنه از دانه . و خرط باسته : تيز داد . و خرط الدواء فلانا : روان كرد دوا شكم فلان را . و خرط الحديد :
دراز كرد آهن را چون عمود . و خرط البازى : فرستاد باز را به شكار . و خرط عبده على الناس : بر گماشت بندهء خود را بر ايذاى مردم . و خرط الرطب البعير : ريخ زن گردانيد خوردن گياه تر شتر را .
خرط
(
xert
) ا . ع . شير چشم زخم رسيده .
و شير بسته و با زرداب از نشستن گوسپند و ناقه بر زمين نمناك . و كبك نر .
خرط
(
xort
) و (
xorot
) ع . ج . خروط .
خرط
(
xarat
) م . ع . چشم زخم رسيدن بپستان گوسپند و ناقه و يا منجمد و يا زرداب برآمدن شير از پستان آنها از جهة نشستن بر زمين نمناك ( و الفعل من سمع ) .
خرطال
(
xart l
) ا . ع . دو سر .
خرطال
(
xert l
) ا . پ . قنطار . و پوست گاو . و يا پوست گردن شتر كه پر از شوشهء طلا و يا زر نقد كرده باشند .
خرطبع
(
xar - t b '
) ص . پ . معاند و سركش و گردنكش . و احمق . و خودبين .
خرطم
(
xortom
) ا . ع . بينى و پيش بينى .
و فراهم آمدنگاه دوحنك .
خرطمان
(
xortom n
) ا . ع . دراز .
خرطمانى
(
xortom niyy
) ص . ع .
مرد كلان بينى .
خرطمة
(
xartamat
) م . ع . زدن بر خرطوم كسى و كج گردانيدن خرطوم وى را .
و خرطم الخف و غيره : خرطوم قرارداد براى كفش و جز آن .
خرطوم
(
xortum
) ا . ع . بينى و پيش بينى . و فراهم آمدنگاه دو حنك . و مى زود نشئه .
و نخست آبى كه از انگور برآيد قبل از ماليدن .
ج : خراطيم . و ذو الخرطوم : نام شمشيرى . و خرطوم الحبارى :
لقب شاعرى .
خرطوم
(
xortum
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بينى فيل و پشه كه سنسور نيز گويند . و خرطوم فيل را شنكرك و شنكول و شنگ و شنگول و شنگوله نامند .
خرطيط
(
xertit
) ا . ع . پروانهاى كه بازوهاى آن منقش باشد .
خرع
(
xar '
) م . ع . شكافتن ( و الفعل من فتح ) .
خرع
(
xor '
) م . ع . خرع خراعة و خروعا و خرعا . مر . خراعة .
خرع
(
xar
) ا . ع . داغى در گوش گوسپند كه دو خط بدرازا در گوش آن داغ كنند تا گوش وى سه پاره گردد و پارهء ميانى بر جوف گوش آويزان شود . و نرمى مفاصل . و سستى در چيزى . و تحير .
خرع
(
xara '
) م . ع . خرع خرعا ( از باب سمع ) : ضعيف و سست گرديد . و شكسته شد . و متحير گشت . و خرعت النخلة :
جدا شد شاخههاى خرما بن .
خرع
(
xare '
) ص . ع . ضعيف و سست و ناتوان و درمانده .
خرعب
(
xar'ab
) ا . ع . شاخ يك سالهء درخت و شاخ تر و دراز و نازك و نورسته .
و زن جوان نيكو اندام و نرم . و زن سپيد نرم .
و تناور پر گوشت باريك استخوان . و مرد دراز بالاى پر گوشت .
خرعوب
(
xor'ub
) و خرعوبة (
xor'ubat
) ا . ع . ناقهء دراز و كلان و بسيار شير . و شاخهء يك ساله درخت . و شاخهء تر