تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1346

مساهمون:

ص١٣٤٦

خرد كيشى

(
xerad - kici
) ا . پ . كار گزارى عقل و دستور عقل و فراست .

خردگاه

(
xord - g h
) ا . پ . خيمهء كوچكى كه در درون خيمهء بزرگى بر پا كنند . و آن جاى از سينهء شتر كه در وقت خوابيدن به زمين رسد و مانند كف پاى او باشد . و بندگاه دست و پاى ستور .

خردگسل

(
xerad - gosel
) ص . پ . هر چيزى كه عقل و دانش را فاسد كند و باطل سازد .

خردگى

(
xordagi
) ا . پ . كوچكى . و كاسته شدن از سائيدن .

خردل

(
xardal
) ا . ع . دانهء كوچكى از طايفهء خاجى كه به فارسى فاترسين گويند و مسحوق آن را با سركه و يا آب خمير كرده جهة تحريك اشتها با غذا خورند .

خردل

(
xar - del
) ص . پ . جبان و ترسو و ترسنده . و بيدل .

خردلة

(
xardalat
) م . ع . خردل الطعام خردلة : خورد بهترين طعام را . و خردل اللحم : بريد گوشت را و جدا كرد آن را . بريد اندامهاى گوشت را جدا جدا . و خردلت النخلة : پخته گرديد بيشتر بار آن خرما بن و كلان شد غوره‌هاى باقى آن .

خردلة

(
xardalat
) ا . ع . يك دانهء خردل .

خردما

(
xordam
) ا . پ . مرغى خوش آواز و خوش رنگ .

خرد مرد

(
xord - mord
) ا . پ . ترهات و چيزهاى بيفايدهء ريزه ريزه .

خردمند

(
xerad - mand
) ا و ص . پ . عاقل و صاحب هوش و خداوند عقل و شخص عاقل .

خردمندان

(
xerad - mand n
) پ . ج . خردمند . و مردمان عاقل .

خردمندانه

(
xerad - mand ne
) ص و م ف . پ . عاقلانه و هوشمندانه و از روى عقل و از روى حكمت . و منسوب بخردمند .

خردمندى

(
xerad - mandi
) ا . پ . زيركى و عقل و هوش و حكمت و هوشيارى و هوشمندى و بصيرت .

خردمنشى

(
xerad - maneci
) ا . پ . بصيرت و هوشيارى و هوشمندى و زيركى و دانائى .

خردنگرش

(
xord - negarec
) ص . پ . بيروح و بيهوش .

خردوات

(
xordav t
) ا . پ . ترهات و ناچيز و خرد مرد و لاشى و ريزه ريزه‌هاى از هر چيز .

خردور

(
xerad - var
) ص . پ . عاقل و هوشيار و آگاه .

خردورى

(
xerad - vari
) ا . پ . عقل و دانش و احساس .

خرد و مرد

(
xord - o - mord
) ا . پ . ته بساط و ريزه ريزهء از هر چيز . و تكسر و كساره و چيزهاى بيفايده . و كلام بيهوده و بىمعنى و ناچيز .

خردومند

(
xeradovmand
) ا و ص . پ . عاقل و زيرك و خردمند و صاحب هوش و عقل .

خرده

(
xorde
) ا . پ . ريزهء هر چيز و كم و اندك از هر چيز و خس . و ريزه و اندك . و تراشه . و شرارهء آتش . و آژ فنداك و قوس و قزح . و اعتراض . و نكته و گرفتنى بر گفتگوى مردم . و دقيق و باريك . و دندان . و نسكى از بيست و يك نسك كتاب زند . و ترجمهء كتاب زند يعنى پازند . و غيب و گناه و آن جاى از دست و پاى ستور كه چدار و بخاو بر آن گذارند . و خردهء الماس : ريزهء الماس . و خردهء دست : بند دست و ساعد . و كيسه بر و دزد . و خردهء سماط : ريزهء نان هائى كه از سفره ريزد . و خردهء كافور : كواكب و ستارگان و خردهء كندر : لبان و دقاق الكندر . و خردهء مينا : ميناى شكسته و ريزه ريزه . و شراب لعلى .

خردها

(
xordah
) پ . ج . خرده . و ريزه‌ها و چيزهاى ريزه و كوچك .

خرده‌بين

(
xorde - bin
) ا و ص . پ . باريك بين و تيز فهم و ذهين و هوشمند و با تميز و دقيق . و عيب بين .

خرده بينى

(
xorde - bini
) ا . پ . ادراك و فراست و دقت و زيركى و هوشمندى .

خرده‌دان

(
xorde - d n
) ص . پ . صاحب عقل . و آنكه به همه چيز از كلى و جزئى برسد . و باريك بين . و عيب جو .

خرده شناس

(
xorde - cen s
) ص . پ . خرده بين و زيرك .

خرده فروش

(
xorde - faruc
) ا . پ . فروشندهء كالا و اسبابهاى كوچك و سمسار و خرزى و خرازى .

خرده‌گاه

(
xorde - g h
) ا . پ . بندگاه دست و پاى ستور كه چدار و بخاو و ريسمان بر آن بندند . و آن جاى از سينهء شتر كه در وقت خوابيدن به زمين رسد و مانند كف پاى وى باشد . و خرده گاه ساق : قسمت نازكتر از ساق پا . و خود ساق پا .

خرده‌گير

(
xorde - gir
) ص . پ . عيب جو و نكته گيرنده .

خرده مرده

(
xorde - morde
) ا . پ . ريزه ريزه . و زير و زبر .

خردهى

(
xordahi
) ا . پ . يك قسم مرغى .

خردى

(
xordi
) ا . پ . كوچكى . و بچگى و كودكى و طفوليت .

خرديكك

(
xordikak
) ص . پ . كوچكتر و كهتر و خردتر و اصغر .