تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1338

مساهمون:

ص١٣٣٨
( از باب نصر ) : گذاشت يارى وى را . و خذلت الظبية و غيرها : بازماند ماده آهو از رمهء خود و مقيم گرديد بتفقد بچهء خود .

خذلان

(
xezl n
) ا . ع . بازماندگى از نصرت و اعانت .

خذلان

(
xezl n
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ضعف و سستى و بازماندگى و درماندگى و بىبهرگى . و گريز و گريختگى و فرار .

خذلب

(
xezleb
) ا . ع . ماده شتر كلان سال سست .

خذلبة

(
xazlabat
) م . ع . نوعى از سست رفتن بر روى زمين .

خذلة

(
xozalat
) ص . ع . هزيمت يافته و خاذل .

خذلمة

(
xazlamat
) م . ع . شتافتن .

خذم

(
xazm
) م . ع . خذمه خذما ( از باب ضرب ) : بريد و پاره پاره كرد آن را . و خذم الصقر : چنگال زد آن چرغ . و خذم فلان خذما ( از باب سمع ) : بريده شد و منقطع گرديد . و خذم زيد : مست گرديد زيد .

خذم

(
xazam
) م . ع . خذم خذما ( از باب سمع ) : شتافت .

خذم

(
xazem
) ص . ع . جوانمرد و نيك نفس در لقا و در عطا . ج : خذمون . و اسب تيزرو . و سيف خذم : شمشيرى كه زود برد .

خذماء

(
xazm '
) ص . ع . ماده بزگوش از پهنا كفانيده .

خذمة

(
xazmat
) ا . ع . ساعت . و داغى مر شتران را در اسلام .

خذمون

(
xazemuna
) ع . ج . خذم .

خذنتان

(
xozonnat ne
) ا . ع . بصيغهء تثنيه - دو كرانهء فرج زن . و دو خصيه . و دو گوش .

خذنفرة

(
xazanfarat
) ا . ع . زنى كه آوازش مانند آن باشد كه گويا از منخرين سخن مىگويد .

خذو

(
xazv
) م . ع . خذا خذوا ( از باب نصر ) : سست گرديد . و خذا لحمه : آگنده شد گوشت آن و پر گرديد .

خذوء

(
xozu '
) م . ع . خذء له خذء و خذوء و خذاء . مر . خذء .

خذواء

(
xazv '
) ص . ع . اذن خذواء : گوش سبك و سست شنوا . و اتان خذواء : ماده خر سست گوش .

خذوف

(
xazuf
) ا . ع . ماده خر تيزرو . و ماده خرى كه از فربهى ناف آن به زمين رسد . و ماده خرى كه از تيز روى وى سنگريزه بجهد .

خذوك

(
xazuk
) و (
xozuk
) ا . پ . قهر و خشم و تهديد و سرزنش . و ترس و خوف از تهديد . و خشمناك و خدوك .

خذول

(
xazul
) ص . ع . شرمنده . و بىبهره . و آهوى ماده‌اى از آهوان ديگر باز مانده باشد . و ماده اسبى كه از درد زه لازم گيرد جاى خود را .

خذوم

(
xazum
) ص . ع . سيف خذوم : شمشير كه زود بزد . و ظليم خذوم : شتر مرغ شتابنده .

خذى

(
xaz
) م . ع . خذى الشيئ خذى ( از باب سمع ) : سست و مسترخى گرديد آن چيز .

خذى

(
xozayy
) ا . ع . از القاب خر است .

خذيذ

(
xaziz
) م . ع . خذا لجرح خذيذا ( از باب نصر ) : روان گرديد زرداب آن زخم .

خذيعة

(
xazi'at
) ا . ع . نوعى از طعام كه از گوشت ريزه سازند و به فارسى شامى گويند .

خذيم

(
xazim
) ص . ع . مرد مست . و اذن خذيم : گوش بريده .

خذيمة

(
xazimat
) ص . ع . زن مست .

خذيو

(
xeziv
) ا . پ . از اسامى خداى تعالى . و امير بزرگ و خديو .

خر

(
xar
) ا و ص . پ . حيوانى چارپا و كوچكتر از اسب كه گوشهاى دراز دارد . و شخص بىعقل و احمق و نادان . و لاى شراب . و خره و گل تيره و چسبندهء ته حوض و جوى . و خرك و چوبكى كه در زير تارها و به روى كاسهء تنبور و سه تار و تار و عود و جز آن گذارند . و هر چيزى كه در بدى و زشتى و ناهموارى و بزرگى . و ناتراشيدگى بنهايت رسيده باشد . همچو خر آس و خر امرود . و خربط خر پشته و خر بيواز و خرتوت و خرچال و خرچنگ و خرسنگ و خرگاه و خرمگس و خرموش و خرمهره و خرناى و خردشتى گور خر . و خر عيسى : زاهد خلوت نشين . و خر ( با تشديد ) بسيار احمق و بسيار نادان . و خر گرفتن و خر گير آوردن : كسى را احمق فرض كردن .

خر

(
xer
) ا . پ . بلغت زند - خوشى و سعادت و اقبال و شادمانى و سرور و خرمى و حالت شادمانى .

خر

(
xor
) ا . پ . خور و آفتاب . و واجب و سزاوار و روا و شايسته .

خر

(
xarr
) ا . پ . گل سياه .

خر

(
xarr
) ا . ع . مرگ . و شكاف . و درآمد بر كسى بناگاه از جائى نامعلوم .

خر

(
xarr
) م . ع . خرخرا و خرورا مر . خرور .

خر

(
xorr
) ا . ع . زمين شكافته شدهء از توجبه . ج . خررة . و گلوى آسيا . و بن گوش . و دانهء مدور .