تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1333

مساهمون:

ص١٣٣٣
صلوة لا يقرء فيها بفاتحة الكتاب فهى خداج اى نقصان و صفت بالمصدر للمبالغة .

خداجو

(
xod - ju
) ص . پ . موحد و ديندار .

خداحافظ

(
xod - h fez
) پ . كلمهء دعا كه در وقت وداع مىگويند و به ترك نيز گويند . و خداحافظ كردن : وداع كردن و به ترك گفتن .

خدا خدا كردن

(
xod - xod - kardan
) ف ل . پ . پناه به خدا بردن .

خدا خوان

(
xod - x n
) ا . پ . انگشت سبابه .

خداد

(
xod d
) ا . ع . علامت و نشان داغ در رخسار . و ج . خد .

خداداد

(
xod - d d
) ا . پ . از اعلام است . و نام مملكتى كه سلطان تيپو پادشاه ميسورى در آن سلطنت كرد . و نام كسى كه مردمان را گروه گروه كرد .

خدا دانى

(
xod - d ni
) ا . پ . معرفة اللّه .

خدار

(
xod r
) ا . ع . يك نوع گلبنى . و يك قسم نهالى .

خدارا

(
xod - r
) پ . كلمهء تعليل . يعنى از براى خدا .

خدارت

(
xod rat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - حيا و شرمسارى . و عصمت و پاكدامنى و پرده‌نشينى و پارسائى .

خدارن

(
xad rena
) ع . ج . خدرنق .

خدارى

(
xod riyy
) ا و ص . ع . شب تاريك . و اسب سياه . و موى سياه . و بعير خدارى : شتر سخت سياه .

خدارية

(
xod riyya
) ا و ص . ع . عقاب . و مؤنث خدارى . يق : ناقة خدارية : ناقهء سخت سياه .

خداش

(
xed c
) ا . ع . از اعلام است . و ابو الخداش : گربه .

خدا شناس

(
xod - cen s
) ص . پ . موحد .

خداع

(
xed '
) ا . ع . مغ . و حيله .

خداع

(
xed '
) م . ع . خادعه مخادعة و خداعا : گذاشت آن را . و نيز فريب داد او را . و در آيهء شريفه بمعنى ظاهر كردن خلاف ما فى القلب آمده بدآنجهة كه منافقان كفر پنهان داشتند و ايمان آشكارا كردند : اذا خادعوا المؤمنين فقد خادعوا الله ما يخادعون الا انفسهم اى ما تحل عاقبة الخداع الا بهم .

خداع

(
xadda '
) ص . ع . سخت مكار . و حيله باز مشهور . و سال كم حاصل . و مأيوس كنندهء مردم .

خدافر

(
xad fer
) ا . ع . جامه هاى كهنه .

خدافروشان

(
xod - feruc n
) ا . پ . رياكاران و آنان كه در ظاهر متدين و در باطن بىاعتقاد باشند . و آنان كه ادعاى الوهيت كند .

خدافل

(
xad fel
) ا . ع . جامه‌هاى كهنه . المثل : غرنى برداك من خدافلى : در حق كسى گويند كه جهة طمع در مال غير مال خود را ضايع گرداند . قالته امراة رأت على رجل بردين فتزوجته طامعة فى يساره فالفته معسرا . و بكسر الكاف : قاله رجل استعار من امراة برديها فلبسها و رمى بخلقان كانت عليه فجائت تسترجع برديها .

خداگير

(
xod - gir
) م ف . پ . گرفتار قهر و غضب خدا شدن و در بدبختى ناگهانى افتادن .

خدال

(
xed l
) ع . ج . خدلة .

خدالة

(
xad lat
) م . ع . خدلت الساق خدلا و خدالة و خدولة ( از باب سمع ) : آگنده گوشت و ستبر ساق گرديد .

خدام

(
xed m
) ع . ج . خدمة .

خدام

(
xadd m
) ص . ع . چابك و چالاك در خدمت .

خدام

(
xodd m
) ع . ج . خادم .

خدا مشرب

(
xod - macrab
) ص . پ . خدا پرست و ديندار .

خدان

(
xed n
) م . ع . خادن مخادنة و خدانا . مر . مخادنة .

خدان

(
xadd n
) ا . ع . از اعلام است .

خدان

(
xedd n
) ع . ج . خد .

خدا نخواسته

(
xod - nax ste
) پ . كلمهء ملامت كه در موقع تنبيه گويند .

خداوان

(
xod - v n
) ا . پ . انگشت سبابه .

خداور

(
xod - var
) ا . پ . خداوند و آقا و مالك . و بيگ و مولا .

خداوند

(
xod - vand
) ا . پ . مالك و صاحب و پادشاه و بيگ و امير و آقا و مولا و استاد و خواجه . و لقب شخص بزرگوار صاحب قدرت و جاه . و خداوند خانه : صاحب و رئيس خانه . و خداوند عالم : خداى تعالى جل شأنه . و خداوند مال : مالدار و صاحب دولت و ثروت . و خداوند نعمت : توانگر و داراى ثروت .

خداوندزاد

(
xod vand - z d
) ا . پ . شاهزاده و ملك‌زاده و اميرزاده .

خداوندگار

(
xod vandeg r
) ا . پ . خالق و صانع عالم . و پادشاه . و هر شخص بزرگوار و بيگ و مولا و رئيس و صاحب . و موجد و مخترع و درست كنندهء هر چيزى .

خداوندگارى

(
xod vandeg ri
) ا و ص . پ . استقلال و حكومت و داورى و پادشاهى و سلطنت . و منسوب بخداوندگار يعنى شاهى و اميرى .