تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1332

مساهمون:

ص١٣٣٢

خجلت گرى

(
xejlat - gari
) ا . پ . شرمندگى و شرمسارى .

خجلت‌ناك

(
xejlat - n k
) ص . پ . با شرم و با حيا .

خجلى

(
xajeli
) و خجليت (
xajeliyyat
) ا . پ . شرم و حيا و شرمندگى .

خجند

(
xojand
) ا . پ . نام شهرى در تركستان موطن كمال خجندى شاعر .

خجند

(
xojand
) ا . پ . خبازى . و مردم سعادتمند .

خجو

(
xajv
) م . ع . خجار جله خجوا ( از باب ضرب ) : خاك پاشيد بپاى خود در راه رفتن .

خجو

(
xoju
) ا . پ . چكاوك و قبره .

خجواء

(
xajv '
) ا . ع . زن فراخ كس .

خجوج

(
x juj
) ا . ع . باد سخت وزان و باد وزان و سخت در پيچان . و گردباد .

خجوجاء

(
xajvj '
) ا . ع . مرد دراز پاى و مرد دراز بالا و كلان استخوان . و ترسو و جبان .

خجوجاة

(
xajavj t
) ا و ص . ع . مؤنث خجوجا - يعنى زن دراز پاى و زن دراز بالا و كلان استخوان و ترسو و جبان . ريح خجوجاة : باد پيوسته وزان .

خجوجى

(
xajavj
) ا . ع . خجوجاء .

خجورسغد

(
xajur - soqd
) ا . پ . نام جائى صعب العبور . و نام يكى از حكام آذربايجان . و نره و ذكر .

خجوله

(
xejavle
) ا . پ . آبله‌اى كه از كار كردن و راه رفتن و يا سوختن در دست و پا و اعضا بهم رسد .

خجوليدن

(
xejulidan
) ف ل . پ . در برگرفتن و در آغوش كردن و در كنار گرفتن .

خجوم

(
xajum
) ا . ع . زن فراخ كس .

خجى

(
xajy
) م . ع . خجى برجله : خاك برانگيخت در رفتن . و خجى (
xajeya
) : شرمگين گشت ( و الاول من ضرب و الثانى من سمع ) .

خجى

(
xaj
) ع . ج . خجاة . و ما هو الاخجاة من الخجى : نيست او مگر پليد و ناكس .

خجيدن

(
xajidan
) ف ل و م . پ . فراهم آمدن و فراهم آوردن و جمع شدن و جمع كردن .

خجير

(
xejir
) و (
xojir
) ا و ص . پ . خوب و پسنديده و زيبا و جميل و خوش صورت و صاحب حسن . و دانشمند .

خجيف

(
xajif
) ا . ع . لاغر . ج : خجاف . و تكبر . و خفت و سبكى .

خجيفة

(
xajifat
) ا . ع . مؤنث خجيف يعنى زن لاغر . ج : خجاف .

خچكول

(
xackul
) ا . پ . گدا و سائل و فقير و درويش . و كاسهء گدايان . و كشكول .

خخ خخ

(
xax - xax
) پ . كلمهء امر - يعنى زحمت كش و سعى كن . و كلمهء تحسين - يعنى آفرين و مرحبا .

خخ خخ

(
xax - xax
) ا . پ . ضربان و جنبش و حركت نبض .

خد

(
xad
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - روى و رخسار .

خد

(
xadd
) ا . ع . رخسار و آن دو باشد و مذكر است . و راه جماعت و گو دراز در زمين . و جوى خرد . و صفحهء هودج . ج : اخدة (
axeddat
) و خداد و خدان . و تأثير در چيزى . و سرزنش و عتاب . و طعن . ج : خدود . و خد العذراء : شهر كوفه .

خد

(
xadd
) م . ع . خد الارض خدا ( از باب ضرب ) : شكافت آن زمين را . و خد لحمه : لاغر شد و كم گشت گوشت آن . و خدده السير : لاغر گردانيد او را سير ( لازم و متعدى ) .

خدا

(
xad
) ا . ع . كرمها كه با سرگين ستور برآيند .

خدا

(
xode
) ا . پ . نام ذات بارى تعالى همچو إله . و اللّه . و صاحب و مالك . و مخفف خود آى يعنى كه خود او آمده است .

خدا آگاه

(
xod - g h
) پ . اين كلمه را در جواب از سؤال امرى كه حقيقت آن معلوم نيست گويند ، مثلا چون كسى سؤال كند فردا چه خواهد شد جواب مىدهند خدا آگاه است .

خداب

(
xadd b
) ص . ع . كذاب و دروغگو و غدار .

خدابرد

(
xod - berad
) پ . كلمهء فعل يعنى كجا مىروى .

خدابنده

(
xod - bande
) ا . پ . لقب الجايتو سلطان محمد نهمين پادشاه مغول كه در 703 بر تخت سلطنت ايران جلوس كرد و در 707 بتعليم شيخ جمال الديل مطهر مذهب اثنا عشريه را قبول نمود و در 716 درگذشت ، گويند گذاشتن مهر در نماز در زمان سلطنت او معمول گشت .

خدا پرست

(
xod - parast
) ص . پ . متدين و موحد و ديندار .

خدا پرستى

(
xod - parasti
) ا . پ . تدين و ديندارى .

خدا ترس

(
xod - tars
) ص . پ . متقى و پرهيزگار .

خداج

(
xed j
) م . ع . زادن ناقه پيش از مدت وضع ( و الفعل من نصر و ضرب ) . و خدج صلوته خداجا : ناقص گزارد نماز را .

خداج

(
xed j
) ص . ع . الحديث : كل