تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1329

مساهمون:

ص١٣٢٩
آنكه مانند اسب ختلى مىخرامد .

ختليون

(
xottaliyyuna
) ع . ج . ختلى .

ختم

(
xatm
) ا . ع . انگبين . و دهانه‌هاى لانهء انگبين . و گرد آوردن زنبوران اندك موم رقيق‌تر از موم لانه و ماليدن آن را بر لانه .

ختم

(
xatm
) م . ع . ختمه ختما و ختاما ( از باب ضرب ) : مهر كرد آن را . و ختم على قلبه : مهر نهاد بر دل وى تا فهم نكند چيزى را و برنيايد از آن چيزى . و ختم الشئى ختما : رسيد آخر آن را و تمام گردانيد آن را و تمام خواند آن را . و ختم الزرع : آب داد كشت را بار نخست . و كذلك ختم على الزرع .

ختم

(
xatm
) ا . پ . به زبان اهالى كرمان پهن اسب و استر و خر .

ختم

(
xatm
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آخر و انجام و انتها و تمام و سرانجام و پايان . و مهر . و پرسه . و مجلس فاتحه خوانى كه در عزاى مردگان ترتيب دهند . و قرائت قرآن مجيد از اول تا آخر به ترتيب . و ختم شدن : بانتها رسيدن و تمام شدن و آخر شدن و سر انجام داده شدن . و مهر شدن . و ختم عمل : قرارداد . و سرانجام كار . و ختم كردن : به آخر رسانيدن و سرانجام دادن و تمام كردن . و مهر كردن . و ترتيب دادن . و ختم گرفتن : در عزاى مردگان مجلس فاتحه خوانى بر پا كردن . و جادو كردن . و ورد خواندن براى برآورده شدن كارى .

ختم

(
xatam
) ا . ع . مهر و انگشترى .

ختم

(
xotom
) ع . ج . ختام يعنى جاى پيوند مفاصل اسب .

ختمة

(
xatmat
) ا . ع . خاتمه و مقطع . و مهر كردگى .

ختن

(
xatn
) م . ع . ختن الولد ختنا ( از باب نصر و ضرب ) : بريد غلاف سر نرهء آن بچه را . و ختن الشئى : بريد آن چيز را .

ختن

(
xatan
) ا . ع . داماد و پدر زن و برادر زن و مانند آن . ج : اختان . و ضيافت و مهمانى ختنه .

ختن

(
xotan
) ا . پ . تركستان . و تاتارستان . و ولايت مشك خيز از تاتارستان . و باصطلاح جغرافياى جديد يكى از شهرهاى تركستان چين را گويند كه واقع است در جنوب شرقى يار قند و امروزه در بعضى از نقشه‌هاى جغرافيا موسوم است بايلچى .

ختنبر

(
xatanbar
) ا . پ . مفلسى كه لاف توانگرى زند و توانگرى كه شكوهء مفلسى كند - از اضداد است - .

ختنة

(
xotnat
) ا . ع . ختنه و بريدگى غلاف سر نره .

ختنة

(
xatanat
) ا . ع . مادر زن مرد .

ختنه

(
xatne
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بريدگى غلاف سر نره .

ختو

(
xatv
) م . ع . ختا ختوا ( از باب نصر ) : شكسته شد از اندوه و يا بيم و يا مرض . و فروتنى كرد . و ختا الثوب : بافت ريشه و پرزهء جامه را . و ختا فلانا : بازداشت فلان را از كار .

ختو

(
xotu
) ا . پ . نى و قصب . و شاخ كرگدن . و دندان و يا استخوان افعى . و شاخ مرغى چينى كه از آن زهگير و دستهء كارد سازند و گويند چون چيزى مسموم و يا طعامى بزهر آغشته در جائى آورند كه اين شاخ در آنجا باشد علامتى از اين شاخ ظاهر مىشود كه دلالت بر آن سم مىكند .

ختوانه

(
xatv ne
) ا . پ . جامه و لباس پشمينهء درويشان .

ختور

(
xatur
) ا . پ . نى و قصب و چوب دستى و عصا .

ختور

(
xatur
) ص . ع . غدر كننده و فريبنده .

ختور

(
xotur
) ا . ع . زشت‌ترين غدر .

ختور

(
xotur
) م . ع . ختر خترا و ختورا : مر . ختر .

ختوع

(
xatu '
) ا و ص . ع . رهبر دانا . و رهبرى .

ختوع

(
xotu '
) م . ع . ختع ختعا و ختوعا . مر . ختع .

ختول

(
xatul
) ص . ع . گرگ مكار و حيله باز و فريبنده و گستاخ و دلاور .

ختون

(
xotun
) ا . ع . مصاهرة و خسرگانى .

ختونة

(
xotunat
) ا . ع . مصاهرة و تزوج مرد با زن .

ختيت

(
xatit
) ا . ع . خسيس و ناقص .

ختير

(
xatir
) و (
xettir
) ص . ع . غدر كننده و فريبنده و خيانت كننده .

ختيره

(
xatire
) ا . پ . كيسهء دولائى چوپانان .

ختيع

(
xat
) ا . ع . بلا و سختى و رنج و محنت .

ختيعة

(
xat at
) ا . ع . زهگير چرمى كه تير اندازان در سر انگشت پوشند . ج : ختاع .

ختين

(
xatin
) ص . ع . ختنه كرده شده و مختون .

خث

(
xoss
) ا . ع . خس و خاشاك سيل آورده كه خشك شده باشد . و جل وزغ خشك ديرينه .

خثار

(
xos r
) ا . ع . باقى ماندهء طعام در روى ميز .

خثارة

(
xas rat
) م . ع . خثر خثرا و خثورا و خثورة و خثرانا و خثارة . مر . خثر .

خثارة

(
xos rat
) ا . ع . بقيهء چيزى .