تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1328

مساهمون:

ص١٣٢٨

ختء

(
xat '
) م . ع . ختأه ختأ ( از باب فتح ) : باز ايستانيد او را از كار .

ختا

(
xat
) ا . پ . قطعه‌اى از خاك چين واقع در جنوب رود هوانگهو و محدود است بساحل شرقى درياى چين و اكنون استعمال اين لفظ در ميان علماى جغرافيا متروك است و فقط جغرافىدانان روس اين لفظ را استعمال كرده و مىكنند .

ختار

(
xat r
) و (
xot r
) ا . پ . پاك كردن باغ و بستان و كشت زار از علف هرزه و خار و خلاشه .

ختار

(
xatt r
) ص . ع . غدر كننده و بسيار فريبنده و نابكار .

ختارش

(
xat rec
) ا . ع . ختارش الصبى : حركات و اطوار كودك .

ختاع

(
xet '
) ا . ع . دست پناه و دستكش و دستانه . و ج . ختيعة .

ختال

(
xatt l
) ص . ع . كسى كه با وقار شاهانه بود .

ختام

(
xat m
) م . ع . ختم ختما و ختاما . مر . ختم .

ختام

(
xet m
) ا . ع . جاى پيوند مفصل اسب . ج : ختم . و گل و موم و مانند آن كه بدان مهر كنند بر چيزى .

ختان

(
xet n
) ا . ع . ختنه و جاى ختنه از نره و فرج .

ختان

(
xatt n
) ا . ع . ختنه كننده .

ختانان

(
xet n ne
) ا . ع . فى الحديث : اذا التقى الختانان : قيل هو كناية لطيفة عن تعنييب الحشفة . يق : التقى الفارسان و تلاقيا اذا تقابلا فالمراد من التقاء الختانين تقابل موضع قطعهما .

ختانة

(
xet nat
) ا . ع . ختنه و عمل ختنه كردن .

ختانى

(
xatt ni
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - شغل ختنه كردن .

ختايع

(
xat e '
) و (
xat ye '
) ع . ج . ختيعة .

ختت

(
xatat
) ا . ع . فتور بدن و سستى آن .

ختر

(
xatr
) ا . ع . زشت‌ترين غدر .

ختر

(
xatr
) م . ع . ختره خترا و ختورا ( از باب نصر و ضرب ) : غدر كرد با او و خدعه نمود . و خترت نفسه : خبيث و فاسد گرديد .

ختر

(
xatar
) ا . ع . خدارت كه از نوشيدن دوا يا زهر پيدا شود ( و الفعل من سمع ) .

ختربة

(
xatrabat
) م . ع . بريدن و اندام جدا كردن .

خترشة

(
xatracat
) ا . ع . خترشة الجراد : آواز خوردن ملخ چيزى را .

خترفة

(
xatrafat
) م . ع . زدن و سپس بريدن .

خترق

(
xotraq
) ا . ع . افسنتين .

خترمة

(
xatramat
) م . ع . خاموش شدن از درماندگى بسخن . يا از بيم . يق : خترم الرجل .

ختع

(
xat '
) م . ع . ختع ختعا و ختوعا ( از باب فتح ) : رفت در تاريكى شب و گذشت در آن به قصد . و ختع بالقوم : راهبرى كرد آن گروه را در تاريكى شب . و ختع عليهم : بناگاه برآمد بر ايشان و گريخت و تيز رفت . و ختعت الضبع : لنگان رفت كفتار . و ختع الفحل خلف الابل : اى قارب فى مشيه . و ختع السراب : نيست شد و رفت آن كوراب .

ختع

(
xota '
) ا . ع . كفتار ماده .

ختع

(
xota '
) و (
xate '
) ا . ع . رهبر دانا در رهبرى .

ختعة

(
xotaat
) و (
xot'at
) و (
xat'at
) ا . ع . پلنگ ماده .

ختعرة

(
xat'arat
) م . ع . نيست شدن .

ختفرج

(
xatafraj
) ا . پ . خرفه .

ختك

(
xatak
) ا . پ . خرجى و خوراكى كه هر روز هر يك از رعايا على السويه بآدم حاكم و مأمور او مىدهند .

ختل

(
xatl
) ا . پ . فريفتگى و گول‌زدگى . و اسپغول و اسفرزه . و ولايتى از بدخشان كه اسب خوب از آنجا آورند و مردمان آنجا خوش صورتند و ختلان نيز مىگويند .

ختل

(
xatl
) م . ع . ختله ختلا و ختلانا ( از باب نصر و ضرب ) : فريفت او را . و ختل الذئب الصيد : پنهان شد گرگ براى شكار .

ختل

(
xetl
) ا . ع . پوشش . و خانه . و سوراخ خرگوش .

ختل

(
xottal
) ا . ع . شهرى به ماوراءالنهر ، گويا مراد همان ولايت ختل باشد .

ختلان

(
xatl n
) ا . پ . ولايتى از بدخشان كه ختل و كولاب نيز گويند و مردمان خوش صورت دارد و نيز اسب خوب از آنجا آورند .

ختلان

(
xatal n
) م . ع . ختله ختلا و ختلانا : مر . ختل .

ختلانى

(
xatl ni
) ص . پ . منسوب بختلان بدخشان .

ختلعة

(
xatlaat
) م . ع . هويدا گرديدن و برآمدن بسوى بيابان .

ختلمة

(
xatlamat
) م . ع . ختلم الشئى : گرفت آن چيز را در خفيه .

ختلى

(
xatli
) ص . پ . منسوب بختل بدخشان . و ختلانى .

ختلى

(
xottali
) ص . پ . منسوب بختل . ج : ختليون .

ختلى خرام

(
xatli - xar m
) ص . پ .