تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1311

مساهمون:

ص١٣١١

خاشفة

(
x cefat
) ا . ع . شترانى كه در شب سير مىكنند .

خاشك

(
x cak
) ا . پ . چوب و كاه و خس و نخاله و خرده ريزهء از هر چيز .

خاشكدان

(
x cakd n
) ا . پ . صندوقچهء زنان كه در آن چيزهاى خرده ريزه را نهند . و دخلدان بقال و نانوا و آشپز و جز آن كه در آن دخل يوميه را جمع كنند . و صندوقى كه نان در آن نهند .

خاش ماش

(
x ca - m ca
) و (
x ce - m ce
) ا . ع . قماش خانه و متاع ردى آن .

خاش و خش

(
x c - o - xac
) ا . پ . خار و خس و ريزه‌هاى دم مقراض خياط و پوستين دوز و دم تيشهء درودگر .

خاشوش

(
x cuc
) ا . پ . قلاب دروگر .

خاش و خماش

(
x c - o - xam c
) ا . پ . خاش و خش .

خاشه

(
x ce
) ا . پ . خش و خاشاك و ريزه‌هاى چوب و سرگين بهم آميخته . و رشك و حسد .

خاشى

(
x ci
) ص . ع . ترسناك و سهمگين و خائف .

خاص

(
x ss
) ص . ع . ضد عام و مخصوص و يگانه .

خاص

(
x s
) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - مخصوص و بشيك و يگانه و تنها . و ملك . و لايق و روا . و اختصاصى و غير عمومى . و خالص و پاك و پاكيزه و بىآميزش . و اعلا و بسيار خوب . و شريف و پاك نژاد و نجيب و اصيل و برگزيده . و محبوب و محبوبهء سلطنتى و هر چه پادشاه از آن لذت برد . و خاص بردار : سپاهى كه سلاحش از پول خود تهيه شود . و تفنگدار . و خاص پوره : اطاق خدمتگاران . و خاص تعاق : اراضى مخصوص بحكومت كه از اشخاص مردهء بىوارث ضبط شده . و خاص جا : پناه‌گاه و مفر . و خاص الخواص : نامدار و ممتاز . و خاص زر : زر اعلا . و خاص زمين : ملك بدون اجاره و بدون ماليات . و خاص كردن : مخصوص كردن و اختصاص دادن و پاك كردن و تقديس نمودن . و خاص محل : خلوتگاه و جاى مخصوص . و اطاق عروس . و زن اول شخص . و خاص نويس : دفتر پادشاهى . و خاص نويسى : خراجى كه تقديم و پيشكش پادشاه شود . و خاص و عام : مردمان بلند و پست و همه و تمام و هر كس . و سراى خاص : حجره‌هاى داخلى .

خاصان

(
x s n
) ا . پ . مردمان داراى رتبه . ج . خاص . و چميان .

خاصة

(
x ssat
) ص . ع . ضد عامة . - و التا . للتاكيد . ج : خواص .

خاصة

(
x ssatan
) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - خصوصا و على الخصوص . و اولا و منفردا . و سراسر و تماما . و تحقيقا و يقينا . و البته . و با وجود . و كلمهء استثناء بخواسته اما و مگر و ليكن .

خاصرة

(
x serat
) ا . ع . تهيگاه و آنچه ميان سرسرين و كوتاه‌ترين استخوانهاى پهلو باشد . ج : خواصر .

خاصگان

(
x sag n
) ا . پ . مردمان شريف و بزرگ و اصيل و پاك نژاد . ج . خاصه .

خاصگى

(
x sagi
) ا . پ . مخصوصيت و خصوصيت و فضيلت و شرافت . و هر چيز گرانمايه و برگزيده و مخصوص بسلطنت . و نوكر مخصوص پادشاه . و خزانه‌چى و تحويلدار .

خاصه

(
x se
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ويژه و سامه و مخصوص به چيزى و يا كسى . و اندى - مقابل خرجى - و هر چيز بهتر كه لايق مردم خاص و امرا باشد . و نوعى از جامهء سفيد پنبه اين كه خاصه ململ نيز گويند . و طعام مخصوص بسلاطين و امرا . و اموال . خاصه : اموال مخصوص بپادشاه .

خاصه

(
x sse
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ويژه و سامه و مخصوص به چيزى و يا كسى .

خاصى

(
x si
) ص . ع . خصى كننده و اخته كننده .

خاصيت

(
x siat
) و (
x siyyat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - طبيعت و خوى و اثر و اثر مخصوص و نهاد و صفت طبيعى و وضع طبيعى و خوى طبيعى و مونه .

خاصيدن

(
x sidan
) ف م . پ . پوشيدن و پنهان كردن .

خاضب

(
x zeb
) ا . ع . شتر مرغ كه ساقهايش از غلبهء شهوت جماع و يا از خوردن گياه بهارى سرخ شده باشد و يا ساقهايش سبز يا زرد شده باشد ( خاص بالذكر و لا يعرض للانثى ) .

خاضع

(
x ze '
) ص . ع . فروتن . ج : خاضعون .

خاضع

(
x ze '
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - فروتنى كننده و خضوع كننده .

خاضعون

(
x ze'una
) ع . ج . خاضع .

خاضل

(
x zel
) ص . ع . طراوت‌ناك .

خاط

(
x t
) ا . ع . درزى و خياط و جامه دوز .

خاطب

(
x teb
) ا و ص . ع . مرد زن خواهنده و خواستگارى كننده . و شوهر و داماد . و نيز مرد خطبه خواننده . و خطيب و واعظ . ج : خطباء . و خاطب الانبياء : حضرت شعيب پدر زن حضرت موسى .

خاطر

(
x ter
) ا و ص . ع . آنچه در دل گذرد . ج : خواطر . و رجل خاطر : مرد خرامنده .

خاطر

(
x ter
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دل و ضمير و قلب و جان و وجدان و فكر و