تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1310

مساهمون:

ص١٣١٠
كه مانند متقال سفته و پشت دار بافند . و سنگ پاشوى كه سنگى است سياه و متخلخل . و چرك و ريم و كثافت .

خازباء

(
x zab '
) و (
x zeb '
) و (
x zob '
) و خازباز (
x zab za
) و (
x zab zo
) و (
x zeb zo
) و (
x zob ze
) و خازباز (
x zob zen
) ا . ع . مگسى كه در مرغزارها باشد و يا بانگ آن . و گربه . و نام دو گياه . و علتى كه در گردن شتر و مرد عارض شود .

خازر

(
x zer
) ا . ع . مرد زيرك و فتان . و نام نهرى در ما بين موصل و اربل .

خازغان

(
x zq n
) ا . پ . ديگ مسين و پاتيل و خاژغان .

خازق

(
x zeq
) ا و ص . ع . نفوذ كننده . ج : خوازق . و سنان . و تير بنشانه رسيده و انه لخازق ورقة اذا كان لا يطمع فيه او كان جريئا حاذقا .

خازم

(
x zem
) ص . ع . ريح خازم : باد سرد .

خازن

(
x zen
) ا . و ص . ع . مخزن دار و خزانه دار . ج : خزان و خزنة . و زبان .

خازن

(
x zen
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خزانه‌دار و تحويلدار و حافظ و نگهبان خزانه .

خازندار

(
x zen - d r
) ا . پ . تحويلدار و خزانه‌دار .

خازنه

(
x zene
) ا . پ . خواهر زن .

خازنى

(
x zeni
) ا . پ . نام حكيمى دانشمند .

خازنى

(
x zeniyy
) ص . ع . منسوب بخازن .

خازه

(
x ze
) ا . پ . هر چيز سرشته و خمير كرده و معجون . و گلابه و گلى كه بر ديوار مالند .

خازى

(
x zi
) ا . ع . ملامت كننده و رسوا كننده و ذليل و خوار كننده .

خاژغان

(
x jq n
) ا . پ . پاتيل و ديگ .

خاسب

(
x sep
) ا . پ . سيب و تفاح .

خاست

(
x st
) ا . پ . طلوع و خيز . و ح . م . خاستن .

خاستگى

(
x stagi
) ا . پ . آماس و بر آمدگى خمير .

خاستن

(
x stan
) ف ل . م . پ . از جاى برآمدن و بلند شدن و استادن و بلند برآمدن و برخاستن و طلوع كردن . و فتنه و آشوب انگيختن . و خواستن و درخواست كردن .

خاسته

(
x ste
) ا و ص . پ . بلند شده و بر پا شده و برآمده . و تخمير شده . و طلوع كننده و برخيزنده . و نوخاسته : تازه طلوع كرده و برآمده . و جوانى كه بتازگى رويش سبز شده باشد .

خاسر

(
x ser
) ص . ع . زيان كار . و لقب سلم بن عمرو بدان‌جهت كه مصحف را فروخته بثمن آن ديوان اشعار خريد .

خاسرة

(
x serat
) ص . ع . مؤنث خاسر و تلك اذا كرة خاسرة اى غير نافعة يعنى حملهء غير نافع .

خاسع

(
x se '
) و خاسعة (
x seat
) ص . ص . ع . خاسع القوم : خسيس‌ترين قوم و كذلك خاسعة القوم .

خاسف

(
x sef
) لاغر . و متغير اللون . و غلام سبك . و مرد نقيه . ج : خسف . و چشمه‌اى كه آبش بتك رفته باشد .

خاسق

(
x seq
) ا و ص . ع . لغة فى خازق . مر . خازق .

خاسئ

(
x se '
) ص . ع . سگ و خوك رانده و دور شده كه نگذارند نزديك مردم آيد .

خاسيدن

(
x sidan
) ف . ل . پ . پير شدن و كهن شدن .

خاش

(
x c
) ا و ص . پ . خاشاك و تراشه و ريزهء از چوب و علف و كاه و جز آن . و جنگ و جدال و نزاع و درشتى و سختى و تندى . و افراط در عشق و در محبت . و جنگجو و ستيزه‌جو . و حريص و طامع و آزمند . و واله . و ابله . و ضعيف و جبان و ترسو و كم دل . و فرومايه و خار و پست و دون و خش . و مادر زن و مادر شوهر . و مضغ . و جاويدگى . و نام موضعى از مضافات فراه .

خاش

(
x cc
) ا . ع . پياده . ج : خش (
xacc
) .

خاشاك

(
x cak
) ا . پ . زبيل و فضاله و تراشه و وامانده و نخاله و خرده چوب . و شاخچه و علف جوان . و خرده ريزهء از هر چيز . و گرد و خاك . و ذره . و كاه و هر چيز شبيه بذره و ريزه كاه كه در آب يا چشم افتد .

خاشجو

(
x c - ju
) ص . پ . جنگى و جنگ آموز و نبرد آزما و جنگجو .

خاشر

(
x cer
) ا . ع . فرومايهء از مردم .

خاشع

(
xace '
) ص . ع . خضوع كننده و فروتنى نماينده . ج : خشع (
xocca '
) و خاشعون . و مكان خاشع : جاى ديگرگون شده كه در آن منزل براى كسى نباشد و جائى كه كسى در آنجا رسيدن نتواند . و قف خاشع : يعنى تپهء پست و چسبيدهء به زمين .

خاشع

(
x ce '
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - فروتن و عاجز و فروتنى كننده و متملق و خشوع كننده و صلاح‌انديش و كرنش كننده .

خاشعات

(
x ce t
) ع . ج . خاشعة .

خاشعة

(
x ceat
) ص . ع . مؤنث خاشع . ج : خشع و خاشعات . و بلدة خاشعة : شهر ديگرگون شده كه در آن براى كسى منزل نباشد . و خاشعة ابصارهم : فروخوابانيده است چشمهاى ايشان .

خاشعون

(
x ceuna
) ع . ج . خاشع .

خاشف

(
x cef
) ا و ص . ع . روندهء در زمين . و درايندهء در چيزى . و شمشير بران . و نيز خاشف : شترى كه در شب سير مىكند . ج : خشف (
xoccaf
) .