ج : حكم .
حكمت
(
hekmat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دانائى . و درست كردارى . و فرز بود .
و زيركى . و گفتار عاقلانه . و پيشگوئى . و عدالت . و طبابت . و علم حكمت : دانش چيزها باشد چنان كه هست و قيام بكارها چنان كه بايد و بر دو قسم است : علمى و عملى . و حكمت علمى كه نظرى نيز گويند تصور حقايق موجودات بود . و حكمت عملى عمل ممارست حركات و مزاولت صناعات باشد . و حكمت نظرى سه قسم است : اول علم ما بعد الطبيعه .
دوم علم رياضى . سيوم علم طبيعى و اصول علم ما بعد الطبيعه دو باشد : يكى علم الهى و دويمى علم فلسفهء اولى و فروع آن چند نوع است چون معرفت نبوت و بحث امامت و احوال معاد و جز آن . و اصول علم رياضى مانند عدد و علم هندسه و علم موسيقى و جز آن و فروع آن علم مناظر و مزايا و علم جراثقال و غيره . و اما اصول علم طبيعى : سماع طبيعى و سماع عالم و علم كون و فساد و آثار علوى و علم معادن و علم نباتات و علم حيوانات و علم نفس و فروع آن : علم طب و علم احكام نجوم و علم فلاحت و جز آن . و علم منطق را غير از اين علوم دانند و گويند آلت است براى تعليم علوم . و حكمت عملى سه قسم است :
تهذيب اخلاق و تدبير منازل و سياست مدن .
حكمة
(
hakamat
) ا . ع . كام لگام كه در آن فسار باشد . و پيش روى آدمى و پيش سروى . و شان آدمى و امر او . و زنخ گوسپند . و قدر و منزلت .
حكمتآرا
(
hekmat - r
) ص . پ .
آراسته شدهء با خرد و دانش .
حكمت آميز
(
hekmat - miz
) ا . پ .
سرشته شدهء با دانش و خردمندى .
حكمت آئين
(
hekmat - in
) ص .
پ . رهنموده شده و آرايش شدهء با خردمندى .
حكمتى
(
hekmati
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - منسوب بحكمت .
حكم ران
(
hokm - r n
) ا و ص . پ .
حاكم و فرمانروا .
حكم رانى
(
hokm - r ni
) ا . پ . حكومت و فرمان روائى و پادشاهى و سلطنت .
حكمروا
(
hokm - rav
) ا . پ . آنكه حكم مىكند و اجراى حكم مىنمايد .
حكمكش
(
hokm - kac
) ص . پ . مطيع فرمان و فرمان بردار .
حكم گذارى
(
hokm - goz ri
) ا .
پ . حكومت و سلطنت و داورى و رياست .
حكمنامه
(
hokm - n me
) ا . پ . نظامنامه و دستور نامه و فرمان .
حكمى
(
hokmi
) ص و م ف . پ . منسوب به حكم و موافق حكم .
حكوف
(
hokuf
) ا . ع . سستى در عمل .
حكوك
(
hokuk
) ع . ج . حك .
حكومة
(
hokumat
) ا . ع . داورى .
حكومة
(
hokumat
) م . ع . حكم حكما و حكومة . مر : حكم .
حكومت
(
hokumat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - سلطنت و فرمانروائى . و داورى .
و رياست و فرمانفرمائى از جانب سلطنت . و قدرت مطلق . و قضاوت . و حكمرانى .
حكومتران
(
hokumat - r n
) ص .
پ . پادشاه مقتدر .
حكومت رانى
(
hokumat - r ni
) ا .
پ . سلطنت و پادشاهى .
حكومتگاه
(
hokumat - g h
) ا . پ .
كرسى حكومت و نشيمنگاه حكومت . و دار السلطنه و پايه تخت و مسكن سلطنت و ايالت و كشور و حكمرانى و اقتدار .
حكه
(
hekke
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خارش . و ناخوشى ابنه . و حكه داشتن :
خارش داشتن و ميل مفرط به چيزى داشتن .
حكى
(
hakki
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - چاقوئى كه به آن چيزى را حك كنند .
حكى
(
hakiy
) ص . ع . امراة حكى :
زن سخنچين .
حكيص
(
hakis
) ا . ع . مرد متهم و آنكه از وى بدگمان باشند .
حكيك
(
hakik
) ا . ع . كعب سوده كه كودكان بازند . و سم تراشيده . و هر تراشيدهء پنهان . و اسب تراشيده سم .
حكيم
(
hakim
) ا و ص . ع . دانا و خداوند حكمت و صاحب حكم . و استوار كار و راست كار . ج : حكماء . و يكى از نامهاى بارى تعالى . و از اعلام است .
حكيم
(
hakim
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دانا و آنكه هر كار وى از روى دانائى و بينائى باشد . و پزشك و طبيب . و حكيم على الاطلاق : خداوند عالم .
حكيمات
(
hakim t
) ا . ع . ج . حكيمة .
حكيمانه
(
hakim ne
) ص و م ف .
پ . - مأخوذ از تازى - منسوب بحكيم و از روى حكمت و بينش و دانائى .
حكيمباشى
(
hakim - b ci
) ا . پ . سر پزشك و رئيس طبيبان و پزشكان .
حكيمة
(
hakimat
) ا . ع . مؤنث حكيم .
ج : حكيمات .
حكيمى
(
hakimi
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عمل طبابت و حكمت .
حل
(
hall
) ا . ع . روغن كنجد . و نيز حل :
كلمهايست كه بدان شتران را زجر كنند تا تيز روند .
و الشفعة كحل العقال مثل فى قصر المدة .
حل
(
hall
) م . ع . حل حلا ( از باب نصر ) : دويد . و حل العقدة : گشاد گره