حجير
(
hajir
) و حجيرة (
hajirat
) ص . ع . بسيار سنگناك .
حجيزى
(
hejjiz
) م . ع . حجزه حجزا و حجيزى و حجازة : منع كرد او را و بازداشت . مر . حجز .
حجيف
(
hejif
) ا . ع . آوازى كه از جوف برآيد .
حجيل
(
hajil
) ص . ع . فرس حجيل .
اسبى كه سه دست و پاى وى سفيد باشد .
حجيلاء
(
hojayl '
) ا . ع . آبى كه آفتاب بدان نرسد .
حد
(
hadd
) ا . ع . حايل ميان دو چيز و بازدارنده . و نهايت هر چيزى و منتهاى آن . و تيزى هر چيز . و دلاورى مردم . و تيزى شراب و سورت آن . و آنچه پيش آيد انسان را از غضب و سبكى . و عقوبت و تأديب گناهگار باندازهاى كه شارع در هر گناهى معين نموده .
ج : حدود .
حد
(
hadd
) م . ع . حد السكين حدا ( از باب نصر ) : تيز كرد آن كارد را به سنگ و يا بسوهان . و حددت عليه حدا :
خشم گرفتم بر او . و نيز حد : باز داشتن و منع كردن . يق حد الله ذلك عنا حدا و حددا اى منعه عنا . و حد زدن . و اندازه كردن . و كنارهء چيزى پديد نمودن . و تميز دادن چيزى از چيزى و حدت المراة حدا و حدادا ( از باب ضرب و نصر ) :
جامهء سوك پوشيد آن زن بعد از وفات شوهر .
حد
(
hadd
) و (
had
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - سومه و منتهاى هر چيز . و كرانه .
و اندازه . و نهايت . و سرخانه و سرزمين . و هنگام و وقت . و كنار و لب . و وصف و تفصيل و تعريف . و تميز . و منع و تعرض و دفع و رد . و سياست و عقوبت و سرزنش و و تنبيه موافق فتواى مفتى مر مجرم و گناهگار را . و نوك هر چيز . و ميعادگاه شخص دونده .
و لبه مانند لبهء كارد . و قلعهبندى . و احترام .
و قوت و جسارت . و قوت شراب . و جاه و مرتبه . و قهر و خشم و غضب . و شتابزدگى .
و درشتى و حدت . و در اصطلاح منطق حد تعريف شيئ بذاتيات را گويند مانند تعريف انسان به حيوان ناطق بخلاف رسم كه تعريف شيئ بعرضيات است چنان كه تعريف انسان بماشى و ضاحك . و حد بلوغ : هنگام رسيدگى و بالغ شدن و شباب و جوانى . و حد تكليف : آن هنگام از عمر كه كودك در آن مكلف مىشود و مىتواند بتكاليف خود عمل كند . و از حد بيرون : از اندازه گذشته و خارج از اندازه و بسيار و زياد و بىنهايت .
و از حد گذشتن : تعدى و تجاوز كردن و از مرتبهء خود خارج شدن . و از حد گذراندن : بىنهايت و بسيار كردن . و طغيان نمودن . و بىحد : بىنهايت و بسيار . و تا حدى كه : تا درجهاى كه و تا آنكه و تاكه .
حد
(
hodd
) ا . ع . محروم از بخت و نيكى و مانند آن . و ا خ : نام موضعى .
حدأ
(
had '
) م . ع . حداه حدا ( از باب فتح ) : برگردانيد آن را .
حدأ
(
hada '
) م . ع . حدئ بالمكان حدأ ( از باب سمع ) : بر چفسيد بدانجاى .
و حدئ اليه و عليه : يارى داد او را و باز داشت از ظلم . و حدئ اليه : پناه گرفت بوى . و حدئ عليه : خشم گرفت بر او . و حدئت الشاة : گسسته شد سلا در شكم گوسپند پس مبتلا گرديد به درد .
حدأ
(
hada '
) ع . ج . حدأة (
hada'at
) .
حدأ
(
heda '
) ع . ج . حداة (
hedaat
) .
و حدا بن نمرة و بندقة بن مظة ا خ : نام دو قبيله است و منه المثل : حدا حدا وراءك بندقة در تحذير از غارت مىگويند و يا حدأ ترخيم حداة است كه بمعنى غليواز باشد و المعنى تحديرها من بندقة القوس .
حدا
(
had
) ا . ع . برقرارى در مكان .
حداء
(
had '
) ع . ج . حداة (
hadaat
) .
حداء
(
hed '
) ع . ج . حداة (
hedaat
) .
حداء
(
hod '
) و (
hed '
) م . ع . حد الابل و بالابل حدوا و حداء و حداء : زجر كرد و راند شتران را بسرود و آواز . مر . حدو .
حداء
(
hadd '
) ص . ع . رجل حداء :
مرد زجركننده و رانندهء شتر بسرود .
حداب
(
had b
) ا . ع . سال قحط .
حداب
(
hed b
) ع . ج . حدب (
hadab
) .
حدابير
(
had bir
) ع . ج . حد بار .
حدأة
(
hadaat
) ا . ع . تبرى كه دو سر دارد . و سر تبر و پيكان تير . ج : حدأ (
hada '
) و حداء .
حداة
(
hedaat
) ا . ع . غليواز . ج :
حدأ (
heda '
) و حداء (
hed '
) و حد آن .
و سوى گردن اسب بجانب گلو .
حداث
(
hodd s
) ا . ع . جماعت .
حديث فاطمة عليه السلام : انها جاءت الى النبى صلى الله عليه و آله فوجدت عنده حداثا اى جماعة يتحدثون .
حداثة
(
had sat
) ا . ع . اول جوانى .
و حداثة الامر : اول كار و شروع آن .
حداثة
(
had sat
) م . ع . حدث حدوثا و حداثة و حدثا و حدثى و حادثة و حديثى . مر . حدوث .
حداثة
(
hed sat
) ا . ع . آغاز و ابتدا و شروع و نو رسيدگى و تازگى چيزى .
حداجة
(
hed jat
) ا . ع . مركبى است زنان را مانند محفه . و پالان شتر . ج : حدائج .