معدوم بخصوص در مركز و جنوب غربى و باعتدال فصول معروف و مشهور و صافى هواى اين مملكت به نحوى است كه در مقامات مرتفعه خردترين ستارگان را بىزحمت آلات رصديه و دوربين مىتوان ديد و گويا كمتر جائى از كرهء زمين داراى هواى صاف و روحافزائى مانند ايران باشد چنان كه اهالى فرنگ در صافى و جودت هوا آسمان شرق و ايران را مثل كردهاند .
محصولات ايران -
زراعت و صناعت و تجارت ايران از قديم الايام معروف و مشهور بوده و اگرچه مملكت خشك زارى است و به آب احتياج كلى دارد و گاه باشد بواسطهء حصول برخى عوايق جويه مزروعات نشو و نما ننمايند و معطل مانند ولى قوهء انباتيهء اين مملكت بطورى است كه مورث تعجب و تحير ارباب محصول است و گندم و جو و برنج و نخود و لوبيا و عدس و ماش و زرة بكثرة و خوبى در اين مملكت حاصل مىشوند و شفتالو و آلو و آلوچه و گيلاس و انگور و كشمش و بادام و گردو و فندق و انجير و انار و نارنج و ليمو و پرتقال و نارنگى و ساير مركبات و ميوجات ايران مشهور و مسلم عالم است و بعضى ميوجات از قبيل انجير و هلو و توت و انار و بادام و زردآلو منسوب و متعلق بايران مىباشند كه از اين مملكت بساير ممالك كرهء ارض بردهاند و پسته و زعفران و روناس و پنبه و تنباكو و خشخاش و ترياك و نباتات طبى ايران معروف عالم است و خرما و رنگ و حنا از محصولات جنوب ايران مىباشد و لذيذترين ميوههاى ايران را بفرنگستان برده و كاشتهاند و برنج اولا در مازندران و گيلان و ثانيا در فارس و اصفهان به خوبى و فراوانى عمل مىآيد و برنج ارزوى كرمان بهترين برنجها است و گندم در همهء ايران عمل مىآيد و زمين مخصوصى ندارد و پشم گوسپند در شمارهء محصولات ايران محسوب است كه قالى و قاليچه و انواع فروش نفيسه از آن بافته به اطراف و اكناف عالم مىبرند علىالخصوص منسوجات پشمينهء كرمان كه نفاستش بيشتر و مشهورتر است و شال كرمانى خيلى از رونق بازار شال كشميرى كاسته است و عباهاى پشم شتر كه در اصفهان و نائين مىبافند و بركهاى كرمان و خراسان از پارچههاى نفيس ايران محسوب مىشوند و منسوجات جديد اصفهان بخصوص قلمكار آن و خراسان و يزد و كاشان و كرمان نيز رونق دارد و تجارت كلى ايران تنباكو و ترياك و پنبه و پشم و كرك و قلم و ساير امتعهء خشكبار است كه بخارج حمل و نقل مىشود و اهمترين امتعهء صناعيهء ايران اين اوقات قالى است و اين متاع را مىتوان از خصايص ايران گفت و اسب و شتر و گوسپند و گاو و استر ايران در محسنات معروفاند و مرواريدهاى غلطان سواحل خليج فارس و فيروزهء نيشابور در نزد همه كس مشهور است و كارخانهجات زيادى در ايران پارچههاى حرير و پنبه و انساج طلا و نقره ( زرى ) و فرشها و تيماج و ساغرى و چرم و اسباب فلزى و اسلحهء سفيد حاصل مىنمايند و شراب بخصوص شراب شيراز و اصفهان و همدان و قزوين ايران معروف است و روىهمرفته ايران مملكتى است كه همهء محصولات سردسيرى و گرمسيرى كرهء ارض در آن عمل مىآيد و معادن نفيسهء چند دارد از قبيل آهن و مس و نمك و گوگرد و سرب و زغالسنگ و نفت و مرمر و زاج و اسكندر مقدونيائى پس از غلبهء بر دارا علاوه بر كشتن و خراب كردن و سوزاندن حكم بر كور كردن و ويران نمودن معادن طلاى اين مملكت نمود و به اعتقاد خود خواست اين مملكت را به فقر ابدى گرفتار سازد و اكنون جز چاههاى معدن كه خراب و ويران است اسمى هم از آنها در ميان نيست و قبل از غلبهء اين شخص جابر خون خوار اول مملكت طلاخيز عالم ايران بود و شايد اگر خدا بخواهد و بازار علم رونق گيرد باز به همان حالت اوليه برگردد .
نفوس و طوايف ايران -
آنان كه نفوس ايران را نه ميليون نوشتهاند هفت ميليون پارسى خالص ايرانى نژاد و دو ميليون ترك و عرب و كرد و يهودى و ارمنى گفتهاند و بعد از آنكه از روى تحقيق نفوس ايران بيست ميليون باشد به همان تفاوت در عدد اقوام و طوايف فرق پيدا مىشود و بعد از فارسى زبانان از همهء اقوام تركان بيشتراند و عبارت از قبايلى مىباشند كه در اطراف مغرب شمالى ايران ساكنند و اينان با آنكه معدودى بيش نيستند از قرون وسطى تاكنون اكثر امور مهمهء سلطنتى و سياسى را قائد بودهاند چنان كه نادر شاه از قبيلهء ترك افشار بود و سلسلهء اخير هم بقبيلهء ترك قاجار منسوباند و بعد از تركان كرداناند كه من حيث العدد از ساير طوايف بيشند و در سمت جنوب آذربايجان و ارومى و اردلان اقامت دارند و يهود و ارامنه در حوالى تبريز و تهران و اصفهان و كاشان و نهاوند و عراق و شهرهاى بزرگ ايران سكونت دارند و قريب به نصف ارامنه در اصفهان و حوالى آن ساكنند و در زمان فتوحات اسلامى و عهد بنى اميه و بنى عباس اگرچه خيلى از تازيان بايران هجرت نموده ولى بمرور دهور و ايام اين قوم قوى پنجهء فاتح فانى در ملت مفتوح خود شده و زبان اصلى و عادات و رسوم قديمهء خود را بطورى فراموش كرده و از دست دادند و با ايرانيان آميختند و يكى شدند كه آنها را هم ايرانى بايد خواند و اين نكته يكى از خصايص اين مملكت است و دال است