ايذارسان
(
iz - ras n
) ص . پ . آنكه آزار و رنج مىرساند .
ايذارسانى
(
iz - ras ni
) ا . پ .
سبب گشتن مر آزار كسى را .
ايذام
(
iz m
) م . ع . واجب گردانيدن حج را بر خويشتن . و وزم بستن بر دول .
ائذان
(
e'z n
) م . ع . آذن ائذانا :
اعلام كرد . و اذان گفت . و آذنه : بشگفت آورد او را . و بازداشت او را . و در گوش او زد . و آذنه الامر و به : آگاه كرد او را بدان كار .
ايذج
(
ayzaj
) ا خ . پ . نام شهرى در كردستان .
ايذون
(
izun
) م ف . پ . ايدون . و اينچنين و بدين طريق .
اير
(
ayr
) ا . ع . نره . ج ايور و آيار و آير . و فرزند نرينه . المثل : من يطل ايرابيه يتنطق به : كسى كه برادرانش بسيار بودند پشتش بدانها استوار باشد و ارجمند گردد .
اير
(
ayr
) م . ع . آر المراة ايرا ( از باب ضرب ) : گائيد آن زن را .
اير
(
ayr
) و (
ir
) ا . ع . باد صبا .
اير
(
ir
) ا . ع . پنبه . و برادهء نقره . و هر باد گرم .
اير
(
ir
) ا . پ . جوششى ريزه و با خارش كه بر بدن آدمى برآيد و بتازى نبات الليل گويند .
اير
(
ayyer
) ا . ع . باد صبا .
اير
(
ayyer
) ص . ع . رجل اير :
مرد بزرگ نره .
اير
(
ayyar
) ص . ع . حجر اير :
سنگ سخت .
ايرا
(
ir
) پ . كلمهء تعليل بمعنى زيرا .
ايراء
(
ir '
) م . ع . اوريت الزند ايراء : آتش برآوردم از آتش زنه . و نيز ايراء : پنبهناك كردن . و استخوان پر مغز كردن فربهى شتر را .
ائراب
(
e'r b
) م . ع . آرب عليهم ائرابا : رسيد و ظفر يافت بر ايشان .
ايراث
(
ir s
) م . ع . وارث گردانيدن .
ائراخ
(
e'r x
) م . ع . آرخ الكتاب ائراخا : تاريخ نوشت نامه را .
ايراخ
(
ir x
) م . ع . نرم و فروهشته گردانيدن خمير را .
ايراد
(
ir d
) م . ع . اورد البعير الماء صاحبه : آورد آن شتر را صاحبش بر آب ( و هو خلاف الاصدار ) . و نيز ايراد :
حاضر آوردن .
ايراد
(
ir d
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - واردكردگى و حاضركردگى . و نكتهگيرى و احتجاج و اعتراض .
ايرادات
(
ir d t
) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - اعتراضات و احتجاجات .
ائرار
(
e'r r
) م . ع . لاغر كردن و نحيف كردن .
ايراس
(
ir s
) م . ع . اورس المكان ايراسا : درخت ورس رويانيد آنجاى .
و اورس الرمث : زرد شد برگهاى رمث پس از رسيدگى . و اورس الشجر :
برگ برآورد آن درخت .
ايراص
(
ir s
) م . ع . اورصت الدجاجة ايراصا : بيك مرتبه تخم نهاد آن ماكيان . و چون ماكيان بر روى تخم باشد و بلند شده بيك مرتبه پيچال بسيار اندازد نيز مىگويند اورصت الدجاجة .
ائراض
(
e'r z
) م . ع . آرضه الله ائراضا : با زكام گرداند او را خداى .
ايراض
(
ir z
) م . ع . اورض ايراضا :
بيكمرتبه ريد و انداخت پليدى خود را . و اورضت الدجاجة بمعنى اورصت الدجاجة . مر . ايراص . و اورض فلان الارض : طلب گياه كرد فلان در آن زمين .
ائراط
(
e'r t
) م . ع . آرطت الارض ائراطا : برآورد آن زمين درخت آرطى را .
ايراط
(
ir t
) م . ع . در چاه افگندن . و در هلاكت انداختن . و نهفتن شتر را بديگر شتران . و ريسمان در گردن شتر بسته كشيدن چندانكه گلو گرفته گردد .
ايراع
(
ir '
) م . ع . اورع بينهما ايراعا : مانع آمد ميان آنها .
ايراف
(
ir f
) ا خ . پ . نام پدر آردا كه يكى از پيغمبران ايران بوده .
ايراف
(
ir f
) م . ع . فراخ افتادن سايه .
و دراز گرديدن آن .
ائراق
(
e'r q
) م . ع . آرقه ائراقا :
بيدار داشت او را .
ايراق
(
ir q
) م . ع . اورق الشجر ايراقا : بسيار شد برگ آن درخت و اورق الرجل : بسيار مال و بسيار درم شد آن مرد . و اورق الصائد : بىصيد برگشت آن صياد . و اورق الطالب : بىنيل مقصود برگشت آن جوينده . و اورق الغازى : بىغنيمت برگشت آن غازى .
ايراك
(
ir k
) پ . كلمهء تعليل بمعنى زيراك .
ايرال
(
ir l
) ا . پ . محيط و پيرامن و گرداگرد . و دايره .
ايرام
(
ir m
) م . ع . اورمت الناقة ايراما : آماسيد پستان آن ماده شتر .
ايران
(
ir n
) ا خ . پ . اين لفظ گويا مأخوذ از كلمهء آريانه باشد كه از پارسى باستانى قديم باقى مانده و در پارسى باستانى خطهء آريانه همين خطهاى را گويند كه اكنون مسكن و مأواى ما مردم است و در زبان سانسكريت كه برادر