هر چه در نظر آيد بتوسط نور آتش بمثابت علم اليقين است ، و معاينهء جرم آتش كه مفيض نور است بر هر چه قابل اضائت باشد ، بمثابت عين اليقين ، و تأثير آتش در آنچه به دو رسد تا هويت او محو كند و آتش صرف بماند حق اليقين است » .
ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ
:
سپس در آن روز ( روز قيامت ) از نعيم سؤال و بازخواست خواهيد شد .
معنى آيه روشن است ولى در اينجا با توجّه به آيات ديگر و روايات دو بحث را بايد پىگيرى كنيم :
1 - خصوصيّات سؤال در روز قيامت از اين جهت كه همه مورد سؤال قرار مىگيرند يا گروهى خاصى و يا در مقامى خاص .
2 - مقصود از نعيم كه مورد بازخواست قرار مىگيرد چيست آيا مطلق نعمتها منظور است يا برخى نعمتهاى خاص .
در مورد بحث اوّل مىگوييم :
آيات قرآن مجيد در مورد سؤال دو دسته است :
1 - آياتى كه مضمونش اينست كه انسانها مورد سؤال و بازخواست قرار مىگيرند مانند آيه مورد بحث و نيز آيه
إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا
« 1 » . انسان در مورد چشم و گوش و قلب كه از نعمتهاى الهى است سؤال مىشود كه با چشم و گوش و قلب چه كردى از آنها در چه راهى استفاده كردى .
« وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ
« 2 » » .
2 - دستهء دوّم آياتى است كه مىفرمايد از گناهكاران در قيامت سؤال نمىشود و اگر جهنّمى هستند بدون سؤال و جواب به جهنّم مىروند مانند آيه :
« لا يُسْئَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ
« 3 » » و آيه
« فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ
« 4 » » .
هامش
( 1 ) - اسراء : 36 .
( 2 ) - صافات : 24 .
( 3 ) - قصص : 78 .
( 4 ) - رحمن : 36 .