است چه مادّى و چه معنوى مانند اين روايات :
از امام صادق عليه السّلام روايت شده كه فرمودهاند : از نعمتهايى كه مورد سؤال قرار مىگيرد امنيّت و سلامت بدن و ولايت على بن ابى طالب عليه السّلام است . « 1 »
از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله روايت شده كه فرداى قيامت نمىگذارند كسى قدم از قدم بردارد مگر آنكه از چهار چيز ( نعمت ) از او سؤال كنند و آن چهار چيز عبارت است از :
الف : عمر كه آن را در چه راهى از بين بردى ؟
ب : جوانى كه در چه راهى صرف كردى ؟
ج : مال و ثروت كه از چه راهى بدست آوردى و در چه راهى خرج كردى ؟
د : محبّت و دوستى ما خاندان ولايت ، كه با آن چه كردى ؟ « 2 »
اگر فقط همين سه گروه روايات را داشتيم مشكلى پيش نمىآمد و جمع بين روايات ممكن بود و اينطور مىگفتيم كه « نعيم » همه نعمتها را شامل مىشود و در دستهء اوّل از روايات نعمتهاى مادّى گفته شده و نعمتهاى معنوى نفى نشده و در دسته دوّم نيز نعمتهاى معنوى گفته شده و نعمتهاى مادى نفى نشده و در دسته سوّم هر دو قسم نعمت ياد شده و گروه سوم براى جمع بين آن دو دسته روايات هم قرينه خوبى است .
امّا روايات در همين سه گروه خلاصه نمىشود بلكه دستهء چهارمى هم داريم كه از طريق شيعه نقل شده و بر خلاف روايات ياد شده « نعيم » را منحصر در نعمتهاى معنوى دانسته و نعمتهاى مادى را اصلا به حساب نياورده و نفى كرده است .
لازم است كه نمونهاى از اين روايات را نقل كنيم و سپس به طرح اشكال و جواب آن بپردازيم .
شيخ صدوق در كتاب « عيون اخبار الرضا « 3 » » روايت كرده است كه شخصى به نام ابراهيم بن عبّاس گويد خدمت امام هشتم بوديم كه امام فرمود : در دنيا هيچ نعمت
هامش
( 1 ) - بحار ، 24 / 54 .
( 2 ) - بحار ، 7 / 258 .
( 3 ) - بحار ، 24 / 50 ، به نقل از عيون .