علم اليقين داشتيد جهنّم را مىديديد امّا چون علم اليقين نداريد جهنّم را نمىبينيد . و اين معنى صحيح نيست زيرا مىدانيم كه بسيارى از كسانى كه علم اليقين ندارند جهنمى هستند و جهنّم را خواهند ديد .
پس براى اينكه معنى آيه نادرست نباشد بايد دو آيه را جدا جدا كنيم و براى آيه اوّل جواب شرط در تقدير بگيريم و بگوييم :
لو تعلمون علم اليقين لشغلكم عن التفاخر و التكاثر او الالهاء . اگر علم اليقين داشتيد و غفلت زده نبوديد اين علم و آگاهى شما را از تفاخر و تكاثر يا غافل شدن به آنها باز مىداشت ولى چون علم اليقين نداشتيد گرفتار تفاخر و تكاثر يا الهاء و غفلت زدگى شديد .
و براى آيه دوّم جمله قسم در تقدير بگيريم و بگوييم :
اقسم لترون الجحيم سوگند به خدا حتما جهنّم را خواهيد ديد و جهنمى خواهيد بود .
« ل » در لترون لام قسم است و ترونّ الجحيم جواب قسم است .
2 - نظر دوم اينكه دو آيه در ارتباط با هم معنى شود .
مرحوم علّامهء طباطبائى رحمة اللّه عليه بر خلاف همهء مفسرانى كه دو آيه را جدا جدا معنى كردهاند مىفرمايد : اين احتمال وجود دارد كه دو آيه با هم مربوط باشند و اشكالى هم در معنى به وجود نيايد چنان كه هر خوانندهاى پيش از مراجعه به تفسير به طبع اوّلى خودش اين دو آيه را با هم قرائت مىكند يعنى آيه دوّم را جواب آيه اوّل مىداند .
براى اينكه فرموده علّامهء طباطبائى روشن شود مقدّمهاى ذكر مىكنيم :
اگر انسان به مقام يقين برسد اين خاصيّت را دارد كه در همين دنيا آنچه را مردم قادر به ديدن آن نيستند مىبيند چنان كه آن جوان انصارى در پاسخ پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه پس از نماز صبح از او پرسيد : كيف اصبحت ؟ عرض كرد : اصبحت موقنا . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله جملهاى به اين مضمون فرمودند : نشانهء يقينت چيست ؟ عرض كرد : نشانهء يقينم اينست كه گويا الآن بهشتىها را در بهشت و جهنمىها را در جهنّم مىبينم و صداى آتش در
آشنايى با تفاسير ( به ضميمه عدم تحريف قرآن و چند بحث قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 424
مساهمون: رضا استادى
ص٤٢٤