5 - محمّد بن محمّد بن عبد الرحمن معروف به امام كامليّه از علماء شافعيه ، متوفى 874 ، تفسير بيضاوى را تلخيص كرده است . اينها گوياترين دليل است بر اين كه اين كتاب در ميان اهل تسنّن خيلى جا باز كرده بوده است .
اينها مربوط به قرن هشتم تا قرن يازدهم زمان تأليف كشف الظنون است . و بعد از آن هم بايد به كتاب ذيل كشف الظنون و امثال آن مراجعه كرد تا معلوم شود در اين سيصد سال بعد چه كارهايى شده است .
و امّا در شيعه : مرحوم حاج آقا بزرگ در « الذريعة » ، بنايش اين است كه كتب شيعه را معرّفى كند . امّا چون علماء شيعه حواشى بر تفسير بيضاوى دارند ، لذا آن را بعنوان متن معرفى مىكند و بعد مىفرمايد كه علماء شيعه بر آن حدود 20 حاشيه نوشتهاند « 1 » .
در اين ميان ، علمائى بر آن حاشيه زدهاند كه خيلى باعث ارزش و اعتبار اين تفسير شده است از جمله :
شيخ بهايى رحمه اللّه ؛ هر چند حاشيهاش ناتمام است ولى معلوم مىشود مورد عنايتش بوده است .
سلطان العلماء عليه السّلام ، متوفى 1064 .
ميرزا محمّد بن حسن شيروانى رحمه اللّه
قاضى نور اللّه تسترى رحمه اللّه « شوشترى » شهيد ( صاحب احقاق الحق ) .
آقاى هادى مترجم نوهء علامه مجلسى .
علامهء مجلسى رحمه اللّه كه در بحار ، در هر بابى ابتدا آيات را مطرح و تفسير و سپس سراغ روايات مىرود ، از جمله تفاسير كه خيلى از آن نقل مىكند ، تفسير بيضاوى است .
تفسير صافى هم متنش تقريبا تفسير بيضاوى است كه روايات ائمه عليهم السّلام را هم به آن اضافه كرده و رنگ شيعى به خود گرفته است و اگر اين حرف صد در صد درست نباشد ، امّا به هر حال از مراجع مهمّ تفسير صافى بوده است .
هامش
( 1 ) . الذريعة ، ج 6 ، ص 40 .