تفسير امام حسن عليه السّلام در حاشيه چاپ شده است .
از اين دو چاپ ، ظاهرا دومى بهتر باشد و چاپ سوم در نجف انجام شده است .
حضرت آقاى جزائرى اين كتاب را تحقيق و در دو جلد در نجف چاپ كرده است .
و در اول اين چاپ گفته است دو چاپ قبلى غلط بسيار دارد .
امّا نقطه ضعفى را هم براى چاپ سوم گفتهاند و آن اين كه مواردى را كه بر عليه شيخين بوده است ايشان حذف كرده است . ولى ما به اين سخن يقين نداريم . با توجّه به اينكه ايشان يك عالم ولايتى است و اگر چنين كارى را كرده بود حتما اعلام مىكرد و يا اينكه به جاى موارد حذف شده نقطه ( . . . ) مىگذاشت .
از جمله انتقادهايى كه به اين تفسير شده اينكه در اين كتاب رواياتى است كه با مسأله عصمت سازش ندارد . يا رواياتى است كه دال بر تحريف قرآن است . يا اينكه خيلى از رواياتش آيات را تأويل و بر ائمه عليهم السّلام تطبيق مىكند . اين را در صفحات بعد پاسخ خواهيم داد .
بحث دوم دربارهء اينكه آيا تفسيرى كه اكنون در دست ما است همان است كه از اول بوده يا در آن تصرفى شده است ؟
از زمان مرحوم علامهء مجلسى رحمه اللّه ( قرن يازدهم ) تا الآن تفسير على بن ابراهيم همان است كه در دست ما است .
بحث در پيش از قرن يازدهم است . يعنى آيا تفسيرى كه از قرن چهارم تا قرن دهم در دست علماء بود همان تفسيرى است كه اكنون در دست ما است يا نه ؟
اوّل كسى كه اين مسأله را خوب دنبال كرده است مرحوم علامه حاج آقا بزرگ تهرانى است ، كه يك دور اين تفسير را خوانده و يادداشتهايى كرده و نتيجهء آن را در چند صفحه در الذريعة آورده است .
در زمان ما هم آية اللّه حاج آقا موسى شبيرى زنجانى اين بحث را پى گرفته و خيلى خوب بحث كردهاند .
از مطالبى كه در الذريعه فرموده است و نيز آنچه كه با مرورى كه خودمان در كتاب
آشنايى با تفاسير ( به ضميمه عدم تحريف قرآن و چند بحث قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 130
مساهمون: رضا استادى
ص١٣٠