و چند سطر بعد . . . :
و في رواية أبي الجارود عن أبي جعفر . . . .
اين روايت أبي الجارود است .
ممكن است كسى احتمال دهد كه اين روايت هم از على بن ابراهيم باشد . چون ابى الجارود قبل از او است و على بن ابراهيم از او روايت كرده باشد . امّا اينطور نيست زيرا در صفحهء 109 آمده :
فقال علي بن إبراهيم في قوله
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا . . . »
و چند سطر بعد : و في رواية أبي الجارود عن أبي جعفر عليه السّلام . . . و چند سطر بعد : رجع إلى تفسير علي بن إبراهيم . . .
معلوم مىشود شخص ديگر اين تفسير را جمع كرده است . كه مقدارى از تفسير ابى الجارود و مقدارى از تفسير على بن ابراهيم نقل كرده است اوّلى را با عنوان في رواية أبي الجارود كه معمولا بىسند و از امام باقر عليه السّلام است و دومى را با عنوان قال علي بن إبراهيم كه در اكثر موارد با سند و از امام صادق عليه السّلام است .
اين قرينه در سورهء آل عمران در هفت مورد يافت مىشود « 1 » .
به هر حال تفسيرى كه در دست ما است مركّب از اين دو تفسير است . حاج آقا بزرگ معتقد است اعتبار تفسير أبي الجارود از تفسير على بن ابراهيم كمتر نيست و ضررى به اعتبار اين تفسير نمىزند . ولى بعضى معتقدند هر كدام حسابى دارد و مىگويند اين تفسير مركّب است و ابى الجارود شخص منحرفى بود و قابل قياس با على بن ابراهيم نيست .
اما اين گفتار دوم اشتباه است چون در اين تفسير اگرچه از هر دو روايت نقل شده است ، ولى سخن هر كدامشان مشخّص و معلوم است . اگر هيچكدام از منقولات ابى الجارود را نپذيريم ، دليل نمىشود قسمت ديگر را ردّ كنيم . زيرا روايت هر كدام به طور جداگانه نقل شده است . روايات ابى الجارود از امام باقر عليه السّلام و روايات على بن ابراهيم از امام صادق عليه السّلام نقل شده است .
هامش
( 1 ) . ص 95 و 98 و 109 و 111 و 116 و 117 و 118 .