و در فرهنگ بمعنى گدائى باشد اما ازين بيت اسفرنگى معنى گدا ظاهر مىشود « 1 » :
بيت « 2 »
بر سر خوان سخن لذة زمن خواه كه نيست * در اباى سخن هيچ سيه كاسهء دك
و ديگر بمعنى چهره و روى نيز آمده ، مثال اين معنى طيان گويد :
بيت
كسى را كه نامش نياشا بود * دك و ديم او را تماشا كنيم
و بمعنى صحرايى « 3 » و زمينى كه از گياه و درخت عارى باشد نيز آمده و كسى را كه چهار ضرب زده باشد گويند دك و لك زده « 21 » .
دوالك
- مصغر دوال - و نيز آن دوالى كه به آن قمار بازند . مثالش امير خسرو گويد :
بيت
به سم بوس براقت عرشيان محتاج و فتراكت « 4 » * بدست آويز اين مشتى دوالك باز آويزان « 22 »
ديوك
- [ بكسر دال و سكون ياء و فتح واو ] ارضه باشد كه چوب و كاغذ و غيره را خورد و بيد را نيز گويند كه در پشمينه افتد و آن را ديوچه نيز خوانند . مثالش امير خسرو گويد « 5 » :
بيت « 5 »
آن زه كه بشد كمانش از كار * ديوك زندش به روى ديوار
و حكيم سوزنى بمعنى زلو آورده و گفته :
شعر « 6 »
ديوك بدست ديوكسان در سپوخت نيش * كونرا بسان خمرهء ديوك فروش كرد « 23 »
ديلمك
- [ بفتح لام ] مصغر ديلم و [ به سكون لام ] نام يكى از حشرات كه چون بر بدن آدمى بدود ريش كند و او را به عربى رتيلاء گويند « 7 » مثالش مولانا صادق مهر فرمايد :
بيت
مردود [ و ] دونست و تبه ، تيره درون همچون شبه * بىنفع چون منج سيه ، پر زهر همچون ديلمك *
و [ بحذف ياء ] « 24 » نيز آمده چنان كه « 8 » شيخ آذرى گويد :
هامش
( 1 ) « الف » : مىشود كه .
( 2 ) كلمه در « س » نيست .
( 3 ) « س » « الف » : صحرا و زمين . ( متن از « ن » است ) .
( 4 ) « ب » : فتوا كند .
( 5 ) كلمه در « س » نيست .
( 6 ) كلمه از « ن » است .
( 7 ) از اينجا تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد .
( 8 ) اصل : چنانچه .
( 21 ) در برهان معنى نصيب و تقدير و محكم و مضبوط و صدمه و آسيب و دكه و سر و سر آدمى كه از كچلى موى نداشته باشد و درختى كه برگهاى آن تمام ريخته باشد نيز آمده است ، اما معنى چهره و روى ندارد .
( 22 ) در برهان معنى دارويى خوشبوى نيز دارد .
( 23 ) در برهان بضم اول نيز آمده است .
( 24 ) يعنى : دلمك .