تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 895

مساهمون:

ص٨٩٥

شاغوله

- [ بضم غين معجمه و فتح لام ] طرهء دستار باشد . كذا فى الفرهنگ « 21 » . مثالش ابن يمين گويد : بيت
اى پخته جوان بيا و در ساغر پيچ * دست خرد پير بساغر « 1 » بر پيچ
شاغولهء دستار تو اينجا نخرند * دستار نگه‌دار و برو در سر پيچ

شبچره

- چريدن حيوانات باشد در شب . ناصر خسرو گويد : بيت
گرگ آمده است گرسنه و دشت پر بره * افتاده در رمه ، رمه رفته بشب چره
و نقل و ميوه را كه در شب خورند نيز گويند .

شخيده

- [ به خاى معجمه و دال مهمله . به وزن كشيده ] يعنى افتاده و لغزيده . و شخشيده به وزن بخشيده نيز به اين معنى است .

شفشه

- [ بفتح هر دو شين و سكون فاء ] شاخ درخت و شوشهء زر « 2 » باشد . مثال معنى اول مسعود سعد گويد : بيت
كنند رويم همرنگ برگ رز بخزان * چو شفشهء زرم اندر بلا نپيچانند
و اين بيت مثال معنى دوم نيز مىشود گاهى كه رز مصراع دوم را زر بخوانيم بتقديم زاى معجمه . مثال معنى دوم يكى از اكابر گويد در تعريف آتش : [ بيت ]
گه شفشه‌هاى « 3 » زر كند از هر درى برون * گه بر هوا فشاند گاورسهاى زر
و بمعنى آن چوبى كه نداف بر پنبه زند نيز آمده و در يكى از نسخ به اين معنى بكسر شين اول آمده « 22 » .

شكاونه

- [ بكسر شين و فتح واو و نون ] كاونده باشد و در مؤيد بكسر شين و واو و فتح نون كاونده باشد و نقاب را كه نقب در زمين برد نيز گويند و به اين معنى كفن دزد را گورشكاونه گويند .

شاخابه

- [ به خاى معجمه و باى تازى . به وزن پاتابه ] نهرى و جوئى « 4 » كه از دريا جدا شود و به عربى خليج گويند .

شاه بسه

- [ بضم با و فتح سين مهمله ] اكليل الملك باشد « 23 » .

شهروزه

- [ به راى مهمله و زاى معجمه . به وزن دريوزه ] در فرهنگ گداى حريص باشد كه تردد بسيار كند در گدائى . مثالش مولوى معنوى گويد :
هامش
( 1 ) « س » : بساعر . ( 2 ) « س » : رز . ( 3 ) « س » : شفشاى . ( 4 ) « س » : جوى . ( 21 ) شاشوله نيز به اين معنى است . ( 22 ) برهان گويد : خفچه ( در معنى موى چند از كاكل و زلف معشوق كه بر هم افتاده باشد و شاخ درخت بسيار نازك ) نيز به اين معنى است . ( 23 ) برهان شاه بسته آورده است .