شكن
- [ بكسر شين و فتح كاف ] چين باشد كه بر جامه و غيره افتد مثالش خلاق المعانى گويد :
بيت « 1 »
درست گشت همانا شكستگى منش * كه نيك از آن بشكستست زلف پر شكنش
و بمعنى شكننده و امر بشكستن نيز آمده . بمعنى اول حافظ شيراز گويد :
بيت « 1 »
بعزم توبه سحر گفتم استخاره كنم * بهار توبه شكن مىرسد چه چاره كنم
بمعنى دوم شيخ سعدى گويد :
بيت
ترا تيشه دادم كه هيزم شكن * نگفتم كه ديوار مسجد بكن
و بمعنى امر به خوردن و خائيدن نيز آمده چنان كه ناصر خسرو گويد :
بيت
گويد او از غم و شادى چه بود خوش تر * مكن انديشهء فردا بخور و بشكن
و بمعنى خورنده و خاينده نيز آيد چنان كه « 2 » حافظ شيراز گويد :
[ بيت ]
شكر شكن شوند همه طوطيان هند * زين قند پارسى كه به بنگاله مىرود
و بمعنى اعراض و تندى نيز آمده و بمعنى امر باعراض كردن نيز آمده چنان كه « 2 » مولوى مثنوى گويد :
بيت « 1 »
ز كون و مكان برشكن تا ببينى * كه جمله توئى آنچه فى الجمله آنى
و در فرهنگ بمعنى هزيمت و مكر و حيله نيز آورده و بمعنى اخير حكيم خاقانى گويد :
بيت
چون ارقم از درون همه زهرند وز برون * جز لبس رنگ رنگ و شكال شكن نيند
و در نسخهء ميرزا بمعنى لحن و سرود نيز آمده « 21 » .
مثال اين معنى حكيم اسدى گويد :
بيت « 1 »
ز شادى همى در كف رود زن * شكافه شكافيده گشت از شكن
شكوخيدن
- [ بفتح شين و دال مهمله و ضم كاف و كسر خاء ] بسر در آمدن اسب و لغزيدن و افتادن و هيبت زده شدن .
شگون
- [ بضم شين و كاف فارسى ] تفأل كردن از آواز و پرواز مرغان و وحوش و امثال [ آنان ] و نوعى از شغالان « 3 » را نيز گويند « 22 » مثال معنى
هامش
( 1 ) « س » ندارد .
( 2 ) اصل : چنانچه .
( 3 ) « س » : شكالان .
( 21 ) در برهان معنى اصول و نرمى و ملايمت نيز دارد .
( 22 ) برهان اين معنى را ندارد .