تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 875

مساهمون:

ص٨٧٥
خلاق المعانى گويد : بيت « 1 »
خصم شتر دلت را قربان كند همى * زانروى سعد ذابح « 2 » آهخته كار دست

شپل

- [ بضم شين و باى فارسى ] پاچهء شتر باشد و بسين مهمله « 21 » آمده « 3 » در فرهنگ « 22 » .

شمل

- [ بفتح شين و ميم ] پا افزار چرمين باشد ، كذا فى الفرهنگ .

شنگول

- [ بكسر شين و سكون نون و ضم كاف فارسى ] رعنا و در ساز و شوخ باشد . مثالش خواجه حافظ گويد : بيت « 1 »
صبا زان لولى شنگول سرمست * چه دارى آگهى چونست حالش
و بمعنى راهزن و دزد نيز آمده .

شليل

- [ بكسر شين ] به وزن و معنى شلير مرقوم . مثالش شاعر گويد : بيت
هست در باغ گلرخان درياب * ذقن خوب چون شليل پر آب
و خواجه عميد لويكى نيز گويد : [ بيت ]
زمين بين كه از رنگ معشوق و عاشق « 4 » * گهى سيب بيرون دهد گه شليلى

شاخل

- [ بفتح خاى معجمه ] « 23 » جنسى از غله باشد و در مؤيد شاخل بضم خاء و شاخول به اين معنى آمده . مثالش شاعر گويد : شعر « 5 »
مىخورى تو گرچه الوان نعمت اندر خوان كس * نان شاخل خوش تر آيد گر خورى بر خوان خويش

شكيل

- [ بكسر شين ] همان شكال بمعنى دوم و سوم « 24 » بمعنى اول خاقانى گويد : بيت « 1 »
از اثر عدل تو بر سرو بر پاى ديد * ابرش كينه شكيل ادهم فتنه فسار

مع الميم

شم

- [ بفتح شين ] امر باشد به رهيدن و نفرت كردن و نوحه و افغان كردن و بيهوش شدن ، مشم بمعنى نهى است . مثال اين معنى خفاف گويد : بيت « 1 »
تو آهوى تتار و كنار منت حرم * آرام گير با من و از من چنين مشم
هامش
( 1 ) « س » ندارد . ( 2 ) « س » : ذبح . ( 3 ) « س » « الف » : آمده و . ( 4 ) اين مصراع در « س » نيست . ( 5 ) كلمه از « ن » است . ( 21 ) يعنى : سپل . ( 22 ) در برهان بكسر اول و ثانى معنى پايه و مرتبه دارد و پاچهء شتر ( - شپيل ) و بمعنى صدا و آواز بلند كردن هم هست و بمعنى صدائى كه كبوتر بازان در وقت كبوتر پراندن از دهان كنند و شافوت گويند نيز آمده است . ( 23 ) برهان بكسر اول گويد . ( 24 ) يعنى : چدار و مكر و حيله .