و نيز نام نوائى و لحنى باشد از جملهء سى لحن باربد . شيخ نظامى فرمايد در تعريف باربد ، بهر دو معنى :
[ بيت ]
چو بر دستان سروستان گذشتى * صبا سالى بسروستان نگشتى
و نيز نام قريهاى از فارس .
سگزن
- [ به وزن كردن ] قسمى از تيرست و كوچك باشد و به عربى كتاب گويند بتاى قرشت .
به وزن جلاب . و بثاى مثلثه « 21 » نيز آمده . مثالش امير خسرو گويد :
بيت « 1 »
هم از ويست خوارج نشانهء لعنت * كه سگزنست بر ايشان سزا نه تكمارست
سمان
- همان آسمان مرقوم كه روز بيست و هفتم باشد از ماه « 2 » و نيز نام مرغى كه بر بنى اسرائيل در تيه بريان كرده فرود آمد و سمانه نيز گويند « 22 » . مثالش لامعى جرجانى فرمايد :
بيت
باران و برف بارد بر ما كنون زابر * چون بر بنى سرائيل از آسمان سمان *
سراكون
- [ بضم كاف ] بمعنى نگون باشد .
مثالش ناصر خسرو گويد :
بيت « 1 »
سر بفلك بركشيد بيخردى * مردمى « 3 » و سرورى سراكون شد
سختن
- [ بضم سين ] يعنى وزن كردن و سنجيدن . و در تحفة السعادة بمعنى نرم گفتن نيز آمده « 23 » . مثال معنى اول امير خسرو گويد :
بيت
بود مقصود من بعقل و دليل * آزمون كسان بسختن پيل
سقلاطون و سقلاطين
- سقرلات باشد و جامهء نخجوانى را نيز گويند . كذا فى الادات مثالش حكيم سنائى گويد :
بيت « 1 »
نگوئى كز چه مىگيرد چكاو الحان موسيقار * نگوئى كز چه مىپوشد تذر و انواع سقلاطون
هامش
( 1 ) كلمه در « س » نيست .
( 2 ) از اينجا تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد .
( 3 ) اصل : مردى . ( متن از ديوان است ) .
( 21 ) يعنى : ثگزن . ( در برهان نيست )
( 22 ) در برهان سمان بمعنى سمانه نيامده است . و سمان را مخفف آسمان بمعنى سماء نيز گويد .
( 23 ) برهان سختن ندارد و اسم مفعول آن را آورده است يعنى سخته را و معنى اخير را نيز براى آن نياورده .