فى الادات . مثال معنى اول را رضى نيشابورى فرمايد :
بيت
اى سخا را دل همه از دستگاهت * وى رجا را تك همه تا سوزيانت
و ديگر بمعنى راز و ما فى الضمير آمده . مثالش كمال اسمعيل فرمايد :
بيت
عاقبت بىتحاشيى « 1 » سرپوش * از طبقهاى سوزيان برداشت
و در فرهنگ بمعنى نفع و سود نيز آورده « 21 » و به اين قطعهء خاقانى متمسك شده :
بيت
خاقانى ار زبان ز سخن بست حق اوست * چند از زبان نيافته سودى زيان كشد
هر چند سوزيان زبانست گرم و خشك * خط بر خط مزور اين سوزيان كشد
سيلان
- [ بفتح سين ] نام ولايتى كه دارچينى اعلا از آن آرند . و بكسر جنسى از دوشاب « 22 » . مثال معنى اول امير خسرو گويد :
نظم « 2 »
سفر در ملك دل كن چند سرگردان شوى آخر * كه حوا سر بجده دارد آدم پاى در سيلان
مثال معنى دوم بسحاق گويد :
بيت « 3 »
اردهء بخرك « 4 » و سيلان چو يك اشكم بخورى * بر دلت كشف شود سر هزاران اسرار
سرايان
- يعنى گوينده و نغمه پرداز .
مثالش شيخ سعدى گويد :
بيت
به مسجد درآمد سرايان و مست * مى اندر سر و ساتگينى بدست
سازيدن
- [ به زاى معجمه . به وزن يازيدن ] يعنى ساختن و راست كردن و در خور آمدن .
سپوختن
- [ بباى فارسى . به وزن فروختن ] چيزى را بعنف فرو بردن در چيزى . مثالش سراج الدين راجى گويد :
بيت « 2 »
هر چه درد ز يك سپوختنش * چاره ره گم كند بدوختنش
هامش
( 1 ) بجز « غ » : تحاشى .
( 2 ) كلمه از « ن » است .
( 3 ) « س » ندارد .
( 4 ) بجز « ب » « ن » : يخرك .
( 21 ) در برهان معنى پنهان و آشكار و سرگوشى و مهربان و ارمغان و سوغات نيز دارد و گويد كنايه از نيك و بد نيز هست بسبب آنكه مخفف سود و زيان است .
( 22 ) در برهان معنى شيره كه از خرماى رسيده بچكد نيز دارد . و مراد از سيلان بمعنى ولايت همان سرانديب است ، جزيرهاى بجنوب هندوستان .