تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 742

مساهمون:

ص٧٤٢
هم سنگار باشند .

سنجار

- [ بفتح سين و سكون نون ] نام قلعه‌ايست كه سلطان سنجر در آن متولد شده « 21 » . مثالش حكيم خاقانى فرمايد : بيت « 1 »
سنجر بمرد ويحك سنجار ماند آنك * چون بنگرى به صورت سنجار به كه سنجر

سبكسار

- يعنى بيقرار و شتاب‌زده . و بىتمكين و وقار « 22 » . مثالش انورى گويد : بيت
الا تا خاك را از گوهرش آيد گران سنگى * الا تا باد را از عنصرش زايد سبكبارى

سپهر

- بمعنى آسمان باشد . مثالش شيخ سعدى گويد : شعر « 2 »
چو دولت نبخشد سپهر بلند * نيايد بمردانگى در كمند
و در تحفة السعادة بمعنى لشكر نيز آمده « 23 » .

سيوارتير

- [ بكسر سين و سكون راى مهمله ] نام نوائى و لحنى باشد . مثالش منوچهرى فرمايد : [ بيت ]
ساعتى سيوار تير و ساعتى كبك درى * ساعتى سرو ستاه و ساعتى با روزنه

سازوار

- به وزن و معنى سازگار .

سهر

- [ به وزن مهر ] ماده گاو باشد . مثالش حكيم فردوسى گويد « 2 » : بيت « 2 »
چو بر شاه تازى بگسترد مهر * بياورد فربه يكى ماده سهر
و ازين بيت چنان معلوم مىشود كه سهر مطلق گاو باشد اما در نسخهء ميرزا بمعنى ماده گاو آمده « 24 » .

سيسنبر

- گياهيست مانند پودنه كه دفع زهر عقرب كند . مثالش شاعر گويد : شعر
بوى سيسنبر از حرارت خويش * عقرب چرخ را گداخته نيش

سپوزكار « 3 »

- يعنى آنكه كارها را واپس اندازد و تأخير كند . مثالش استاد ابو شكور گويد : بيت
هر كه باشد « 4 » سپوزكار بدهر * نوش در كام او بود چون زهر
هامش
( 1 ) « س » ندارد . ( 2 ) كلمه از « ن » است . ( 3 ) « س » : سوزگار . ( 4 ) « س » : باسد . ( 21 ) برهان گويد نام كوهى و نام قلعه‌ايست در نواحى موصل و ديار بكر . ( 22 ) برهان بمعنى مجرد و بىتعلق و سبكسر كه كنايه از فرومايه و سفيه باشد نيز آورده . ( 23 ) معنى اخير در برهان نيست . ( 24 ) در حاشيهء برهان ( مصحح دكتر معين ) احتمال داده شده است كه سهر بضم اول است بمعنى سرخ و اصل سهر گاو يا سرخ گاو بوده و صفت بجاى موصوف نشسته است .