تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 695

مساهمون:

ص٦٩٥

زيلوچه

- همان زيلوى مرقوم بمعنى اول « 21 » . مثالش خواجوى كرمانى گويد « 1 » : نظم « 2 »
فكنده سبزه زهر سو هزار زيلوچه * كشيده بر لب هر جويبار زيلوچه

زنجه

- [ به وزن پنجه ] بمعنى نوحه و مويه باشد . « 22 » مثالش فخر الدين ابو المعالى گويد : بيت « 3 »
مرگ ديگران تا چند رنجه * نه مرگ آرد ترا هم در شكنجه
و در فرهنگ بمعنى درد درون و زحير نيز آورده . و اين بيت ابن يمين را شاهد آورده : شعر « 3 »
آنكو بچه باز و طفل گايست * اى بس كه كشد زحير و زنجه
و بجيم فارسى « 23 » بمعنى زن فاحشه باشد در فرهنگ و بخاطر فقير مىرسد كه مصغر زن باشد چون طاقچه و باغچه « 24 » و اين بيت مؤيد اين معنى است لواحد من الاكابر : بيت « 2 »
هر آن كو در آتش گزر پخته كرد * بشهوت چهل زنچه را خسته كرد

زژه

- [ بفتح زاى تازى و فارسى ] ريسمانى كه بواسطهء « 25 » رخت آويختن بندند « 26 » و آن را رژه نيز گويند براى مهمله .

زغوته

- [ بفتح زا و تاى قرشت و بجاى تاى قرشت نون نيز « 27 » به نظر رسيده و ضم غين معجمه ] ريسمانى كه بر دوك ريسيده باشند و آن را چغرسته و كيسنه « 4 » نيز گويند « 28 » .

زكاسه و زكاشه

- [ اول بسين مهلمه و دوم
هامش
( 1 ) « س » « الف » : كند . ( متن از « ب » است ) . ( 2 ) كلمه از « ن » است . ( 3 ) « س » ندارد . ( 4 ) « ب » كبسته ؛ نسخ ديگر : كيته . ( متن تصحيح قياسى است ) . ( 21 ) يعنى بمعنى پلاس و گليم كوچك . ( 22 ) برهان بمعنى درد اندرون شكم و زحير نيز گويد و بمعنى تسلسل نيز آرد كه ظاهرا دساتيرى است ( از حاشيهء برهان ) . ( 23 ) يعنى : زنچه . و برهان زنچك را نيز به اين معنى اخير آورده است . ( 24 ) مىپندارم در اصل زن جه به صورت مضاف و مضاف اليه بوده باشد و « جه » بمعنى زن فاحشه و بدكاره است . ( 25 ) كلمهء بواسطه را سرورى بمعنى براى به كار مىبرد . ( 26 ) اين لغت به اين صورت در برهان نيست اما رژه را دارد . ( 27 ) يعنى : زغونه . ( 28 ) برهان گويد مخفف زاغوته هم هست كه ماشوره باشد .
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى ) — صفحة 695 | محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )