بيت
چو آذر گشسب و چو خراد و مهر « 1 » * فروزان چو ناهيد و بهرام و مهر « 2 »
و امير معزى نيز گويد :
بيت
بدان ماند كه تيغ آب رنگش * فروغ آذر خراد دارد
و هم او گويد « 21 » :
بيت
ز جام تست يكى قطره چشمهء حيوان * ز تيغ تست يكى ذره آتش خراد
خرداد
- مدت ماندن آفتاب در برج جوزا كه فارسيان يك ماه شمرند . و ديگر روز ششم از ماه باشد . مثال معنى اول مسعود سعد گويد :
بيت
زينت باغ ماه خردادست * گر بباده گرايى « 3 » از دادست
مثال معنى دوم فردوسى گويد :
بيت
برون رفت شادان بخرداد روز * به نيك اختر و فال گيتى فروز
و نام ملكى باشد كه مصالح ماه خرداد و روز خرداد به او منوطست و بر آبهاى روان موكلست « 22 » .
مثالش زراتشت بهرام گويد :
بيت
چو زرتشت از آنجاى برگاشت رو * همانگاه خرداد شد نزد او
خود
- مغفر باشد و به عربى بيضه خوانند « 23 » .
مثالش مولانا هاتفى گويد :
بيت « 4 »
ز بيرق يلان را بسر خود زر * بهى بود و برگ خزانش بسر
خمانيد
- [ به وزن رمانيد ] يعنى تقليد كسى كرد « 24 » . استاد طيان فرمايد :
بيت
مردم نه اى ، اى خربه چه ماند رويت * چون بوزنهاى كوبسگى باز خمانيد
و بمعنى كج كرد نيز آمده .
خماند
- يعنى كج كند « 25 » . مثالش فردوسى گويد :
بيت « 4 »
خماند شما را همى روزگار * نماند خماننده هم پايدار
خنيد
- [ به وزن شنيد ] يعنى صدا و آواز در كوه و صحرا و طاس و امثال آن پيچيد « 26 » .
هامش
( 1 ) در بعض نسخ شاهنامه : خرادمهر . و در فهرست و لف نيز چنين است و اصح مىنمايد .
( 2 ) در بعض نسخ شاهنامه : فروزان بكردار گردان سپهر . ( اما ظاهرا : . . . بهرام چهر ) .
( 3 ) « ب » گريزى .
( 4 ) كلمه در « س » نيست .
( 21 ) يعنى : امير معزى .
( 22 ) در برهان بمعنى آتشكدهاى نيز هست . ( رجوع به خراد شود ) .
( 23 ) در برهان بائانى معدوله بمعنى او و بمعنى ذات و ضد بيگانه نيز هست . ( در معنى اخير خودى است نه خود . حاشيهء برهان ) .
( 24 ) در برهان بمعنى كج كند و خم گرداند نيز هست .
( 25 ) در برهان بمعنى تقليد كند هم هست .
( 26 ) در برهان بمعنى شهرت و اشتهار و آوازه هم آمده است . و بضم اول بمعنى پسنديد و پسند . و بكسر اول بمعنى مكيد .