باب التاء
مع الالف
ترا
- [ بفتح تاء ] ديوارى باشد سخت بزرگ كه پيش چيزى « 1 » يا كسى بكشند « 21 » . مثالش شمس فخرى گويد :
بيت
محيط مركز دولت جمال دنيى « 2 » و دين * كه سد عدلش « 3 » يأجوج فتنه راست ترا
و شهيد نيز گويد :
بيت
صف دشمن ترانه استد پيش « 4 » * گر همه آهنين ترا باشد
ترفبا
- آشى را گويند كه ترشى آن از ترف باشد و ترف ، قراقروت « 5 » بود و آن طعام را مصيله خوانند به عربى [ بفتح ميم و ياى حطى مشدد و سكون صاد مهمله و كسر لام ] .
تركش جوزا
- ستارگانى كه در برج جوزا « 6 » به صورت تركش باشند « 22 » .
تا
- ضد جفت باشد . مثالش خاقانى گويد :
بيت
جانم ز نهيب كودك آسا * با حرص بتاخت جفت با تا
و نيمهء خروار را نيز گويند . مثالش شيخ اوحدى گويد :
نظم « 6 »
بنويسد برات برخائى * كز دو خروار ادا كند تائى
و بمعنى تار روى « 7 » سازها نيز آمده . مثالش خواجه حافظ فرمايد :
بيت
مغنى كجائى نوائى بزن * بيكتائى او كه تائى « 8 » بزن
و ديگر بمعنى مانند و مثال نيز آمده در فرهنگ و به اين رباعى مولانا كاتبى تمسك نموده :
بيت
چون خواجه نظام نيست بزم آرائى * بىصوت خوشش مباد خالى جائى
هر ساز كه هست تاى او بتوان يافت * طنبوريست آنكه ندارد تائى
هامش
( 1 ) « س » : جوزى .
( 2 ) « س » : دنيا . ( متن از « ن » و « ب » است ) .
( 3 ) « ن » : عقلش .
( 4 ) « س » ؛ بيش .
( 5 ) « س » : فرافروت .
( 6 ) كلمه از « ن » است .
( 7 ) « س » : روئى . ( متن از « ن » و « ب » است )
( 8 ) « س » :
تاى .
( 21 ) در برهان قاطع معنى ديوار بلند و سد ديوار كه با كاهگل و گلابه استوار كرده باشند نيز دارد
( 22 ) در برهان معنى تارهاى روى ساز نيز به كلمه داده شده است .