زراوى چنين ياد دارم خبر * كه پيشش فرستاد تنگ شكر
و در كتب طبى قسمى از حلوياتست كه از شكر سازند و كعب الغزال نيز گويند . اما بيت مرقوم مؤيد معنى سابقست .
پايذ
- [ به وزن آيد ] يعنى بماند و بايستد .
پاذ
- نگاهبان و بزرگ باشد و پادشاه ازين مركبست و در تحفة السعادة بمعنى رمهء گاوان نيز آمده « 21 » . و در فرهنگ پاس و پاسبان و بمعنى دارندگى و بمعنى تخت نيز آمده و گفته كه در صل « پات » بوده بمرور ايام « پاد » شد « 1 » .
پيشداذ « 2 »
- يعنى اول كسى كه تظلم بر حاكم كرد و نيز حاكمى كه اول بغور مظلوم « 3 » رسيد و هوشنگ را پارسيان پيشداذ « 2 » مىگفتند يعنى عادل اول و بعد از و طهمورث و جمشيد و ضحاك و فريدون و منوچهر « 22 » و امثال ايشان را پيشداديان گويند . به اين معنى شيخ نظامى گويد :
شعر
زكاوس و كيخسرو و « 4 » كيقباذ * توئى بيشداد « 2 » اى به از پيشداذ
و در فرهنگ بمعنى زرى كه پيش از كار كردن به كار گر دهند نيز آمده . مثالش عسجدى گويد :
بيت
ز بس حرص بخشش نكرده سؤال * بسايل دهد جود او پيشداذ « 2 »
پژولانذ
- يعنى پريشان و در هم كند و پژمرده سازد . مثالش مولوى معنوى گويد « 5 » :
شعر
خيالى « 6 » در تو آويزد بيفتى * ترا و همى پژولانذ پژولى
پذرامذ
- [ بكسر با و سكون ذال معجمه و فتح ميم ] يعنى خوش و خرم و آراسته شود . مثالش فخر الدين گرگانى گويد :
بيت
اگر چه « 7 » راه ناپدزام باشد * بپذرامذ چو خوش فرجام باشد
پخشوذ
- يعنى كوفته شد و پهن شد بواسطهء ضربى كه به آن رسيد . مثالش جمال الدين عبد الرزاق گويد :
شعر
چو خار پشتى گشتم ز تير بارانش * كه موى بر تن صبرم ز زخم او پخشود « 8 »
و پخچود « 9 » و پخشيد و پخچيد « 10 » نيز گويند .
پالوذ
- يعنى صاف كرد و پاك ساخت از غش مثالش ناصر خسرو گويد :
بيت
اگر نخواهى كائى بمحشر آلوده * ز جهل جان و ز بد دل ببايدت پالوذ
پوذ
- ضد تار باشد . مثالش فردوسى گويد :
شعر
تن زال سيمرغ پدروذ كرد * از و تار و از « 11 » خويشتن پوذ كرد
و نيز آنچه بتركى قاو گويند كه لازمهء چخماخ است . مثالش شمس فخرى گويد :
بيت
شك نيست كه آتش زنهء سنگ بلا را * جز جان و تن دشمن جاهش نبود پوذ
هامش
( 1 ) در « ن » اينجا لغت مركب « پهلو كند » و « پهلو تهى كند » افزوده شده است كه در باب استعارات خواهيم آورد .
( 2 ) « س » : بيشداد .
( 3 ) « س » : مظلوم .
( 4 ) در اصل بدون و اوست .
( 5 ) كلمه از « ب » است .
( 6 ) « س » : خيا .
( 7 ) « س » : جه .
( 8 ) « س » : بخشود .
( 9 ) « س » : پخجود .
( 10 ) كلمه از « ب » است .
( 11 ) « س » : وز .
( 21 ) اين معنى در برهان نيست .
( 22 ) برهان بروايتى شش و بروايت ديگر يازده تن را از پيشداديان مىشمارد .