تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ فارسى برهان قاطع ( فارسى ) — صفحة 344

مساهمون:

ص٣٤٤

بيان يازدهم در خاى نقطه‌دار با صاد بىنقطه مشتمل بر سه لغت و كنايت

خصل -

به فتح اول بر وزن وصل به معنى ندب است كه داو بر هفت باشد در بازى نرد و شرط و پيمان در تيراندازى و گروبندى در قمار نيز هست و به معنى كعبتين هم به نظر آمده است .

خصمان سفلى -

كنايه از عناصر اربعه است به سبب ضديتى كه با هم دارند .

خصم يك چشم -

كنايه از شيطان است و دجال را نيز گويند و به معنى دل هم هست كه به عربى قلب خوانند و كنايه از آسمان باشد .

بيان دوازدهم در خاى نقطه‌دار با طاى بىنقطه مشتمل بر بيست و يك لغت و كنايت

خط ازرق -

نام خط چهارم باشد از جملهء هفت خط جام جم و آن را خط سياه نيز گويند .

خط اشك -

نام خط پنجم است از جام جمشيد و آن را خط خطر گويند .

خط اول -

كنايه از الف است كه حرف اول حروف تهجى باشد و كنايه از عرش اعظم و مكه معظمه هم هست .

خط بسر خود دادن -

كنايه از موچلكا و سجل نوشتن باشد .

خط بصره -

نام خط سيم است از جملهء هفت خط جام جمشيد .

خط بغداد -

نام خط دويم است از جام جم و بعضى خط اول گفته‌اند .

خط جور -

نام خط اول جام جم است كه خط لب جام باشد .

خطر -

بر وزن سطر به معنى قدر و منزلت و شأن و شوكت و عظمت باشد و به معنى آفت و دشوارى و گروبستن در اسب دوانى و شرط در تيراندازى عربى است و وسمه را نيز گويند و آن برگى باشد كه بدان خضاب كنند و به عربى ورق النيل خوانند .

خطرايه -

بر وزن همسايه جامه پشمين درويشان است كه ريسمانها و پشمها از آن آويخته باشد .

خط سبز -

خطى كه تازه از رخساره خوبان برآمده باشد و نوشته و خطى را نيز گويند كه از غيب مرقوم شده باشد يعنى كسى نداند كه از كجا آمده است و كه نوشته است و خط شب را نيز گويند كه خط سياه است و آن را خط ازرق هم مىگويند .

خط سياه -

كنايه از خط سبز باشد كه خط ازرق است .

خط شب -

به معنى خط سياه است و نام يكى از خطوط جام جم هم هست كه خط ازرق است .

خط شمشيربند -

كنايه از نوشته و خطى است كه در آن خوف و خطر بسيار باشد .

خط فرودينه -

نام خط هفتم است از جام جم .

خط گزار -

به ضم كاف فارسى و زاى نقطه‌دار به الف كشيده و به راى بىنقطه‌زده كنايه از قلم‌زن و نيزه‌ور باشد .

خط كشيدن -

كنايه از محو كردن و بر طرف ساختن باشد .

خطهء اول -

كنايه از عرش مجيد است كه فلك اعظم باشد و آن فلك نهم است .

خطهء گل -

به معنى خط اول است كه كنايه از عرش اعظم باشد كه فلك نهم است .

خطيب آلهى -

كنايه از هاتف غيبى باشد و كسى كه ذكر و ذاكرى كند و شخصى كه قارى قرآن باشد و موحد را نيز گويند .

خطيب فلك -

كنايه از كوكب مشتريست .