به هفت اقليم و بيان تعيين هريك از اقاليم « 1 » و عرض و طول آن و تعيين ساعات روز و شب و كيفيت هواى هريك از بلاد و بيان افلاك و كواكب و دواير و حركت فلك در آن اقليم . كه « 2 » اين مختصر رساله را گنجايش « 3 » آن نيست .
اول : از اقسام پنجگانه نزديكى و دورى آن مكان از خط استواء است چه اقليم دوم و سوم كه به خط استواء نزديك « 4 » و در جنوب واقعند و آفتاب اكثر اوقات بر سمت رأس اهل آن مسكن مىگذرد و « 5 » بسيار گرم است . اما آخر اقليم سوم به اعتبار قرب به اقليم رابع هواى آن معتدل است و اقليم ششم و هفتم كه از خط استواء بسيار دور است و آفتاب از سمت الرأس اهل « 6 » اين دو اقليم نمىگذرد در نهايت سردى است و اقليم چهارم كه در وسط واقع است معتدل است و اعدل امكنه است به جهت آنكه وسط اقاليم است خلافا للشيخ كه اعدل امكنه ، تحت خط استواء را مشخص نموده است در صورتى كه معارض و مضاد واقع نشود « 7 » از جبال و بحار . آنچه در خارج ، اصحاب تحقيق مشخص كردهاند و مشاهده شده اكثر بلدان تحت خط استواء مانند سرانديب و توابع آن و سودان مغرب و اسافل بربر و جنوب مصر و بلاد حبشه و زنج همه گرمسير و هميشه باد و طوفان و باران مىباشد و كم است كه آسمان در آنجاها « 8 » خالى از ابر باشد و مردم آن بقاع سياهچرده « 9 » و خشك و لاغر و مجعدمو مىباشند « 10 » و اما اقليم رابع از اين عيوبات خارج است و اعدل بقاع است به جهت آنكه در وسط
هامش
( 1 ) . الف : اقالم
( 2 ) . ب : - كه
( 3 ) . ب : + ذكر
( 4 ) . ب : + است
( 5 ) . ب : - و
( 6 ) . ب : - اهل
( 7 ) . ب : + و
( 8 ) . الف : - در آنجاها
( 9 ) . ب : چهره
( 10 ) . ب : مىباشد