تلطيف و تعديل ، و تحليل فصول اقوى است و وزيدن رياح مغربيه آخر روز مضاد حركت شمس است و لهذا تأثير آن ضعيفتر و مايل به « 1 » برودت و رطوبت است .
وجه چهارم : از براى اينكه مساكن و بلاد به حسب ارتفاع و انحطاط كه اگر در بلندى باشد هواى او صحيحتر است از موضعى كه در مكان پست باشد و اهل بلد مرتفع يعنى آنها كه بر كوهستان سكنى دارند ، هواى آن اكثر سرد و خشك مىباشد ، لهذا قوىبنيه و مزاج و طويل العمر مىشوند و جلد و چابك در امور و ثابت در محارب . و اما مساكن غايره كه پست باشند اهل و سكّان آنها هميشه در سختى و تعب و تنگى معيشت و آشاميدن آبهاى غير سرد و ردى خصوصا آب راكد باشد . اما هواى موضع مستوى كه نه بلند و نه پست باشد از مرتفع صحيحتر است چه سكون هوا در او بيشتر و وزيدن بادهاى تند و سرما كمتر . اهل و سكّان آن مثل حال مركبه از مساكن عاليه و غايره است .
بالجمله هر « 2 » هوائى كه به سرعت قبول سردى نمايد در وقت غروب آفتاب و قبول گرمى نمايد نيز به سرعت نزد طلوع آفتاب ، آن لطيف است و آنچه به خلاف اين باشد لطيف نيست و بدترين هواها هوائى است كه باعث انقباض قلب و ضيق نفس و انزجار طبع گردد و بهترين اهويه هوائى است كه به خلاف آن باعث انبساط دل و توسيع نفس و تفريح و سرور قلب و طبع گردد .
اما طبائع مساكن : از بابت هوا ، حرارت و برودت و رطوبت و يبوست مختصرا چهار قسم است :
اول مساكن حاره :
و آن باعث سياهى رنگ بشره « 3 » و سياهى و پيچيدگى مو و خشونت آن و ضعف هضم و قلت رطوبات و سرعت پيرى ، و ابدان ساكنان بلاد حاره ،
هامش
( 1 ) . ب : ضعيفتر است و مايل
( 2 ) . ب : - هر
( 3 ) . ب : رنگ و بشره