شديده و حاجت قويه منعى از استفراغ و فصد و ساير تدابير نيست . آنچه طبيب حاذق مصلحت بداند و تجويز كند بايد عمل نمود و تخلف نورزيد .
اما فصل خريف : كه پاييز باشد مزاج اين فصل سرد و خشك است مثل سودا و به اعتبار طبع ، مضاد مزاج روح انسان و حيوان « 1 » و نباتات است بدين سبب اثمار و اوراق و اشجار در اين فصل زرد و فاسد شده ساقط « 2 » مىگردند . اما بلادى كه در پاييز آن باران زياد بيايد هواى آن مايل به رطوبت است چندان يبوست ندارد و كمال مناسبت و موافقت به صاحبان مزاج گرم و تر دارد اما به مزاجهاى سرد و خشك و جمعى كه در سن كهولت باشند كمال مخالفت را دارد و به آنها نهايت بد مىگذرد و در اين فصل به سبب تغيير هوا از سردى شب و صبح و گرمى وسط روز و تقدم تابستان محلّل بدن و محلّل قوا و محرق اخلاط و وفور ميوهها موجب امراض كثيره مىگردد « 3 » مثل تبهاى ربع و حميات مختلطه و تقطير البول و قوبا و زلق الامعاء و عرق النسا و اوجاع مفاصل و عظم طحال و عسر البول و امراض ريه و سل و جنون و آبله و امثال اينها .
و بر حافظين صحت لازم است كه در اين فصل ، غذاهاى گرم و تند ميل نمايند و از گوشتها گوشت بره و توقلى و مرغهاى چاق و از شيرينيها آنچه از شكر و مغز بادام و پسته به عمل آورده باشند مثل جوزقند و لوزينهجات و از ميوههاى تابستانى مثل خربزه و به و سيب و امرود مناسب است .
و اجتناب نمايند از استعمال مجفّفات و كثرت جماع و آشاميدن آب سرد و خوابيدن در مكان سرد و غسل به آب سرد و برهنه نمودن سر ؛ چونكه طبيعت اين فصل خشك مىباشد استعمال مجفّفات باعث مزيد خشكى آن است خاصه مباشرت نسوان
هامش
( 1 ) . ب : انسانى و حيوانى
( 2 ) . ب : قطع
( 3 ) . ب : + و