مرض به طبيب حاذق رجوع كرد ، با اينكه فائدهء طبيب در زمان صحت است كه حد هريك از ملزومات و ضروريات آن را از هر مقوله تعيين كند و آن شخص هم از قرار تشخيص و تعيين طبيب و دستورالعمل آن عمل كند و تخلف نورزد تا اينكه اين « 1 » مدت عمر را در افضل احوال باشد و مبتلا به امراض و علل نگردد .
سبحان اللّه متحيرم كه عموم خلق از عالم و جاهل باب اين مسئله را منسد نمودهاند و خود را هرآن ، در معرض مهلكه و هلاكت « 2 » درمىآورند و از عدم تعمير نفوس كه فى الحقيقه آبادى مملكت و ملت موقوف به كثرت نفوس است بالكليه در اكثر بلاد به واسطهء نبودن طبيب حاذق اغلب خلق در معرض اتلاف و تلفند ، خاصه در اين زمان كه معالجات فرنگيان در پارهاى از بلاد ايران شايع شده و اغلب معالجات مزاجى آنها به ادلّه و برهان ، ناتمام و ناقص است كه اين رساله محل گنجايش ذكر آنها نيست .
بدين سبب بالكليّه اين فن شريف ضايع و متروك شده به حدى كه « 3 » كسى درصدد تحصيل اين علم چنانچه شايد و بايد نيست . هرگاه بگويند در هريك از بلاد ايران بيست نفر و يا صد نفر طبيب مىباشد ، عرض خواهم كرد در تمامت ايران ، پنج نفر طبيب كه جامع علم و عمل باشد در اين اوان نيست . چه « 4 » مىشود كه صورت و شخص طبيب به حسب اسم زايد « 5 » بر ده هزار هم باشد و اينها اطبائى هستند كه بر دولت و ملت لازم است كه اينها را بعد از اخبار اهل خبره ، قدغن كنند كه متصدى نفوس خلق نشوند و به اسم طبابت ، خلق « 6 » را در معرض هلاكت نياورند . علاوه بر اين امان از عطارهاى بىوقوف كه هنوز نوره از بوره فرق نكرده و شيح را از شيخ ، در هر رهگذر دكان باز نمودهاند و طبيبهاى بىسواد از روى كتابهاى غلط نسخه مىنويسند
هامش
( 1 ) . ب : - اين
( 2 ) . ب : هلاكت مهلكه
( 3 ) . از « در اين زمان كه » تا اينجا در نسخه ب نبود : مصحح
( 4 ) . ب : كه
( 5 ) . ب : شخص طبيب زياده
( 6 ) . ب : مردم