فصل دوم در شرايط حفظ صحت و تكليف طبيب در آن
بدان كه علم حفظ صحت منقسم مىگردد به دو قسم :
اول « 1 » : علم به تدبير ابدان صحيحه است به اقسامها و اين را علم حفظ الصحه نامند .
دوم : علم به تدبير ابدان مريضه است و اين را علم علاج خوانند و حفظ الصحه از اعاظم و اهم مطالب ضروريهء اين فن است و موضوع علم طب چنانچه ذكر نموديم همين صحت بدن انسان است و انسان مركّب است از بدن و نفس و از براى هريك سعادتى است .
اما بدن : كمال او صحت و حيات است و تدبير حفظ الصحه ، اگرچه وفا به استبقاى نفس و بدن ابدى نمىنمايد لكن وافى است به ابقاء هر دو به وجه افضل ؛ زيرا كسى كه مواظب تدبيرات حفظ الصحه با جميع شرايط آن شود ، مىرسد حتما به عمر طبيعى كه آن يك صد و بيست سال است به جهت اينكه منتهاى عمر سكّان وسط معموره در زمان ما بدين مدت است و تارك آن واقع مىشود به اجل اخترامى كه اجل غير حتمى باشد كه او را معلقى هم مىنامند و به اين دو اجل اشاره فرموده است خداوند متعال در قرآن مجيد خود قوله تعالى « هو الّذى خلقكم من طين ثمّ قضى اجلا و اجلّ مسمّى عنده » « 2 » قوله « ثمّ قضى اجلا » اشاره به اجل اخترامى است و قوله « و اجل مسمّى عنده » عبارت از اجل طبيعى است .
و اجل طبيعى در نزد اطبا آن است كه حرارت غريزيه كه در بدن انسان است ، منطفى شود در وقت معين به سبب انتفاء رطوبت غريزيه ، به علت محلّلاتى كه ممكن نيست انسان را تفصى و خلاصى از آن ، كه آن را اضمحلال طبيعى مىنامند مثل شمعى كه او را « 3 » روشن مىكنند . حد طبيعى آن اين است كه شش ساعت بسوزد ، به
هامش
( 1 ) . ب : قسم اول
( 2 ) . آيه شريفه 2 سوره انعام
( 3 ) . ب : آن را