گزنگبين : شبنمى است كه بر درخت گز و ساير اشجار مىنشيند و مانند ترنجبين منعقد مىگردد و آنچه بر درخت بيد منعقد مىگردد الطف است از آنچه بر درخت گز و بلوط منعقد مىگردد و مال بلوط و گز با قوّت قابضه مىباشد و بهترين آن صاف و سفيد و شفاف و بزرگدانهء آن است كه مخلوط به برگ و خاشاك نباشد . طبيعت آن در اول ، گرم و در خشكى ، معتدل . منافع آن جالى و با قوّت مسهله خصوصا بيد انگبين . به جهت خشونت سينه و ضيق النفس حار و سرفه و رياح غليظهء دماغ و نزلات نافع و بسيار خوردن او خون را محترق مىسازد و مصلح او سركه است .
اما بيان بعضى از مربّيات به نحو اختصار اين است :
مرباى زنجبيل : كه زنجبيل پرورده مىنامند . جهت تقويت باه و گرده و مثانه و هضم طعام و معدهء بارد و آخر تب بلغمى و سوداوى و سردمزاجان را نافع .
مرباى آملج : مقوى قلب و « 1 » معده و دماغ است .
مرباى شقاقل : به جهت تقويت معده و باه و هضم طعام و رفع ترش شدن غذا در معده نافع بود .
مرباى هليله : تقويت و دباغت معده و اعانت بر هضم و تليين طبع مىنمايد و رنگ را نيكو . و نافع است به جهت بواسير و حافظ جوانى است .
مرباى پوست زرد اترج : مقوى قلب و دماغ و كبد بارد . مرباى گوشت آن نافع است از براى تقويت معده و قلب .
هامش
( 1 ) . ب : - قلب و