نارنگى : ثمر درختى است شبيه به نارنج و معروف است . طبيعت آن در اول دوم ، سرد و در آخر آن « 1 » ، تر . منافع آن مفرّح قلب و رافع خفقان و مسكن حدّت خون و صفرا و تشنگى و لهيب معده و كبد و مدر بول .
پرتگال : كه او را پرتخال مىنامند . باليدهتر از نارنگى و شاداب و خوشطعم و لذيذ و لطيف من جميع ، و از حيثيّت منافع بهتر از نارنگى است .
ليمو : ماهيت آن معروف و انواع است از ترش و شيرين و ميخوش . و ترش آن در دوم ، سرد و در اول ، خشك . منافع آن ملطّف و جالى و قاطع اخلاط لزجهء غليظه .
جهت دردسر حار و دوار و تسكين « 2 » خمار و اورام حارهء حلق و خفقان سوداوى و غليان خون و صفرا و التهاب معده و قى صفراوى . مضر عصب و صاحب سرفه و بارد المزاج . مصلح آن شكر و عسل . و ليموى شيرين در طبيعت بارد و رطب است و در منافع ، بسيار ضعيفتر از ترش اما مضر عصب نيست .
اترج : دو صنف است يكى صغير « 3 » و آن را به فارسى ترنج نامند و صنف دوم كبير و اين را به فارسى بالنگ نامند . طبيعت پوست زرد آن ، گرم در اول و خشك در دوم و شحم آن يعنى لحم آنكه در زير پوست زرد آن است ، شيرين است [ و ] سرد و تر در دوم و لكن برودت آن زياده « 4 » از رطوبت آن است و مغز ترش آن در آخر دوم « 5 » سرد و خشك و منافع ترش آن ملطّف و قابض و صافكنندهء روح طبيعى و خون از صفرا و مسكن قى صفراوى و به جهت خفقان حار و تقويت جگر و معده و تسكين حرارت
هامش
( 1 ) . ب : - آن
( 2 ) . ب : - دوار و تسكين
( 3 ) . ب : صغيره
( 4 ) . ب : زيادتر
( 5 ) . ب : اول ؛ مخزن الادويه : دوم