ارز : ( به ضم همزه و راء مهمله و زاء معجمه ) كه به فارسى برنج باشد . در طبيعت آن اختلاف كردهاند و لكن در خشكى آن خلاف نشده ، تمامى اطباء اتفاق نمودهاند كه در دوم خشك است و اما در حرارت و برودت آن اختلاف كردهاند . بعضى سرد در اول مىدانند و بعضى گرم در اول و بعضى معتدل و حق آن است كه مركب القوى است و بالخاصيه در محرور المزاج احداث حرارت و در مبرود المزاج احداث برودت مىكند و غذائيت برنج از گندم كمتر است و از حبوب ديگر بيشتر و باعث حفظ صحت و مزيد عمر است و مسمّن بدن و مولّد منى است و خواص و فوائد زياد دارد كه ذكر تفصيل آن در اينجا مناسب نيست . اما نان برنج ، بدهضم [ است ] و « 1 » از نان گندم ديرتر از معده مىگذرد و به زودى موجب سدهء كبد و سپرز مىشود .
و ذكر ساير حبوبات كه عدد آنها چهارده است به تفصيل ، اين است « 2 » : جاورس ، ذرت ، باقلا ، ماش ، عدس ، نخود ، لوبيا ، جلبان ، حلبه ، سمسم ، خشخاش ، شاهدانه ، تخم كافشه ، بزركتان .
هريك صلاحيت غذائيت را به نحو مخصوص « 3 » دارند كه ذكر تفصيل طبائع و خواص آنها در كتب مطوّله است كه در اين مختصر رساله نمىگنجد .
هامش
( 1 ) . ب : - و
( 2 ) . ب : به اين تفصيل است
( 3 ) . ب : خاص