رياضت حين خلاء معده نيز بد است و مضر است چنانچه شيخ الرئيس گفته : « رياضت بر امتلاء بهتر از رياضت بر خلاء معده است » . و استاد بقراط گفته : « هرگاه انسان گرسنه باشد سزاوار نيست كه تعبى و رياضتى بكشد « 1 » چه بدن در حالت « 2 » گرسنگى محتاج است به غذا و حركت نيز تحليل آنچه در بدن است مىكند » .
و در رياضت ، مناسبت « 3 » حال مرتاض و اعتدال حال و وقت از حيثيّت فصل و بلد شرط است . حال مرتاض آنكه بايد مرطوب حار المزاج و يا بارد المزاج باشد و يابس البدن محرور المزاج را مضر است خصوص كه متعب باشد كه اجتناب از رياضت متعبه واجب و لازم است جهت اينكه باعث حدوث امراض است و فصل و هنگام معتدل ، آن است كه در ربيع قريب به ظهر و در صيف اول روز و در شتا آخر روز .
و رياضت معتدل كه تقويت اعضاء و حرارت غريزى مىكند آن است كه سرخ و برآمده گردد در او بشره و شروع در نفس زدن و عرق كند و هرگاه نفس زدن و سيلان عرق به افراط رسد البته قطع نمايد كه موجب ضعف حرارت غريزى مىگردد و اگر مزاج ضعيف و اخلاط در بدن او لطيف باشد بايد كه البته از رياضت قوى احتراز نمايد كه موجب ذبول و لاغرى در بدن است .
[ اقسام رياضت ]
بدان كه رياضت بر دو قسم است : يكى عام كه نفع او به تمامى بدن برسد و يكى خاص كه نفع او مخصوص عضوى از اعضاء باشد . اما انواع رياضت عام بسيار است اگر تمامى آن را خواهد ذكر كند اين مختصر رساله را گنجايش آن نيست وليك به جهت تمامى رساله قدرى ذكر مىنمايد .
[ رياضت عام ] : از جمله رياضت شاملهء عامهء جميع بدن و اعضاء ورزش مصارعت يعنى كشتىگيرى است و دويدن و ركض يعنى اسب تاختن و پيادهروى به آهستگى
هامش
( 1 ) . ب : بكشند
( 2 ) . ب : حال
( 3 ) . ب : مناسب