كه جميع اينها باعث تحريك جميع بدن و اعضاء است و اثر آن به جميع بدن مىرسد و ناقهين را نافع است به سبب تحليل بقاياى امراض ايشان و انهاض و انعاش حرارت و همچنين نيزهبازى و شمشيربازى و تير انداختن و چوگان تاختن « 1 » از جملهء رياضات قويهء سريعهء بدنيه و نفسانيهاند به سبب آنكه گاه به غلبه بر معارض ، تفرّح و سرور مىآيد « 2 » و گاه به سبب مقهورى از او به غضب درمىآيد و خوف مىنمايد و اين هر دو باعث تقويت نفس و حركت روح و زيادتى ذكاء و فهم است .
و از جملهء رياضتهاى عام ، سوارى كشتى است و به جهت بيماران و اكثر امراض مزمنه مثل جذام و استسقاء نافع است به سبب اختلاف حالات نفس از فرح و فزع . اگر نزديك به شطّ است و ساحل را به نظر دارد فرح و سرور مىنمايد به وصول بدان و اگر در لجّهء آن است و خوف از غرق دارد فزع مىنمايد . چون به هيجان و تموّج آيد غثيان و قى بر او طارى گردد . كل اينها دليل انقلاع ماده و اخراج فضول است و تحليل آن .
امّا رياضت خاص : كه نفع او مخصوص به عضوى از اعضاء است ، اين است : رياضت دست ، برداشتن چيزهاى سنگين و كشيدن كمان سخت و بازى به گوى و چوگان و امثال اينها و رياضت پا ، راه رفتن و رياضت دماغ ، فكر در مسائل و حفظ مطالب [ است و ] هركه استكثار نمايد در حفظ ، قوّت حافظه او قوى مىگردد و رياضت سينه و حنجره ، خواندن به آواز بلند است و لكن بايد كه ابتدا از « 3 » اخفاء و حضيض « 4 » شروع نمايد و به تدريج به جهر و اوج برود و بسيار بلند نخواند كه باعث « 5 » ايذاء گردد .
و رياضت چشم ، خواندن [ و ] مداومت ملاحظه و نگاه به خطهاى باريك و خفى و جلى و صور جميلهء مليحه و رياضت گوش ، شنيدن آوازهاى خفى و گاهى كه ماده غليظ
هامش
( 1 ) . ب : باختن
( 2 ) . ب : مىنمايد
( 3 ) . ب : از كه ابتدا
( 4 ) . الف : حظيظ
( 5 ) . ب : مورث