امساك بطن و دفع امراض سوداويه مانند ماليخوليا و مراق و خفقان و امثال اينها نافع .
هرگاه بخواهم اقسام آنها را از قبيل آبهاى گرم از بورقى و زاجى و شبّى و كبريتى و نشادرى « 1 » و امثال اينها و آبهاى معادن كه از معدن فلزات برآيد مانند معدن مس و سرب و قلع و آهن و ساير مياه مختلفه از آب دريا و آبى كه از معدن زفت و قير برآيد و آب كدر و غليظ و آب جارى از معدن نمك يكان يكان بيان كنم اين رساله سهل است كتابها كفايت نخواهد كرد « 2 » . مجملا آنچه صاحبان حفظ صحت را به كار مىآيد ذكر شد . اكنون چيزى كه به جهت مقيم و مسافر لازم است دانستن اصلاح آبهايى است كه كثيف و بد باشد و او را لطيف نمودن كه تا شيرين و خوشطعم و گوارنده گردد .
بدان كه اصلاح آبها به چند وجه است :
اول : تصعيد و تقطير به قرع و انبيق به دستور گلاب گرفتن و اين آب مقطر در خواص ، قريب به آب باران است .
دوم : جوشانيدن است .
سوم : خضخضه است يعنى آب در خيك پاكيزه كردن و حركت دادن است چنانچه دوغ مىزنند .
چهارم : صاف نمودن و ازالهء اجزاء ارضيه او نمودن است ، هرچند در صاف كردن مبالغه نمايند بهتر مىشود و نوعى از ترويق و صاف كردن آب به نحو جرّ علقه است كه به توسط پشم پاره نقل آب از قدحى به قدح ديگر مىنمايند .
پنجم : آنكه چند پارچه پشم پاره يا « 3 » پنبه را در آب اندازند و بجوشانند و آن پشم يا « 4 » پنبه را بفشارند آب صاف از آن حاصل مىشود و همچنين آبشور و بد و تلخ را
هامش
( 1 ) . ب : نوشادر
( 2 ) . ب : نمىكند
( 3 ) . ب : تا
( 4 ) . ب : و