بدان كه انواع آبها منحصرند به آب باران و آب چشمهها و درياها و كاريزها و نهرها و چاهها . و اما آب گداخته از برف و يخ و آب ايستاده غير جارى مثل غديرها و گودالها و امثال اينها در حكم آب چاه و كاريز است و بهترين آبها آبى است كه در لطافت و خفّت و صفا و عذوبت و شيرينى و سرعت نفوذ و انحدار و تقويت هاضمه و غيرها از صفات مذكوره بر همه مزيت داشته باشد .
الحاصل بهترين آبها آبى است كه در وقت آشاميدن ، شارب آن خيال نمايد كه شيرين است و اگر قدرى از آن را داخل سركه سازند حدت و تندى سركه را بشكند و ديگر به زودى قبول سردى و گرمى نمايد و طعمى سواى شيرينى بر او غالب نباشد و ديگر از « 1 » صفات آب به غايت « 2 » خوب آن است كه لطيف باشد كه به سبب لطافت از معده زود نفوذ به اعضاء نمايد و آنچه را در او طبخ دهند به زودى پخته و مهرّا سازد و علامت ديگر آن است كه دو قطعه پنبه و يا كرباس و يا خاك طيب را كه به وزن مساوى باشند از دو آب تر سازند و مساوى خشك نمايند « 3 » كه رطوبت در آنها نماند پس وزن نمايند ، هركدام كه سنگينتر باشد آن آب ثقيل است . و از جمله آبهاى لطيف گوارنده بسيار خوب ، آب باران است كه از جميع اقسام آبها كه در فوق ذكر شد بهتر است و نيكوترين آن « 4 » ، آب باران ربيعى است كه در فصل بهار ببارد ؛ زيرا كه به اعتبار اعتدال تأثير شمس ، آب آن در كمال خفت و لطافت است . بعضى آب باران شتوى را [ بهترين آب باران ] گفتهاند به سبب ضعف تأثير تابش آفتاب و كثرت صعود ابخره غليظه . پارهاى صيفى و خريفى را رجحان دادهاند ليكن حق حقيق و لب تحقيق آن است كه آب باران بهار به جهات عديده مدخليّت به ساير فصول ندارد و بايد كه مجتمع گردد در گودال سنگى و « 5 » بوزد به آن باد شمال و صبا و مكشوف در
هامش
( 1 ) . ب : - از
( 2 ) . ب : بسيار
( 3 ) . ب : سازند
( 4 ) . ب : آب
( 5 ) . ب : كه