تعالى هيچ نبى را مگر آنكه باشند در امّت آن نبى دو شيطان كه آنها مصاحب آن نبىاند و اذيت به او ميرسانند و بعد از او امت او را گمراه ميسازند ، أما مصاحبان انبياء اولو - العزم مسمى به اين نامها باشند كه مذكور شد ، و حبتر و زريق كه از مصاحبان پيغمبر مايند مراد از ايشان ظالم أول و ثانى است و حبتر در لغت بمعنى روباه و زريق بمعنى كوردل است . و تعبير آن دو ظالم به اين دو لفظ از روى تقيه است و در واقع صفات ذميمهء آنها نيز ازين تعبير ظاهر ميگردد و حضرات ائمهء هدى صلوات اللَّه و سلامه عليهم در مقام تقيه تعبير از ظالمين حق آل محمد صلى اللَّه عليه و آله بعبارت مختلف ميكردهاند مثل جبت و طاغوت و فلان و فلان و غير ذلك . اللهم العن ظالمى حق آل محمد و ضالى امته و
فى الحديث « من لم يجعله اللَّه من أهل صفة الحق فاولئك شياطين الانس و الجن »
و
فى رواية « الانس على ثلاثة أجزاء : فجزء تحت ظل العرش يوم لا ظل الاظله و جزء عليهم الحساب و العذاب و جزء وجوههم وجوه الآدميين و قلوبهم قلوب الشياطين »
يُوحِي
وسوسه و تعليم مىكند
بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ
بعضى از شياطين بعضى ديگر از ايشان را
زُخْرُفَ الْقَوْلِ
سخن دروغ راست نما را
غُرُوراً
أى يوحى للغرور ، يعنى وسوسه ميكنند براى فريب دادن و نگذاشتن كه آنها بحليهء ايمان محلى گردند بنا برين ترجمه « غرورا » مفعول له « يوحى » است
وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ
و اگر خواستى پروردگار تو ايمان ايشان را بجهر و قهر
ما فَعَلُوهُ
نميكردند آنچه ايشان مرتكب آن ميشدند از ايحاء وسوسهء زخارف و اين آيه دليلى است ظاهر بر اين كه فاعل قبايح عبادند
فَذَرْهُمْ وَ ما يَفْتَرُونَ
اى « فذرهم مع ما يفترون » كه كلمهء واو در « و ما يفترون » بمعنى مع باشد يعنى پس بگذار ايشان را به آن افترا و دروغهايى كه ميكردند و ميگفتند و تابعان خود را گمراه ميساختند زيرا كه ما جزاء ايشان بوجه مستوفى خواهيم داد .
وَ لِتَصْغى إِلَيْهِ
عطف بر « غرورا » بمعنى الغرور است يعنى وسوسهء بعضى از ايشان بعضى ديگر را براى فريب است و براى آنكه ميل كند بسوى آن وسوسه