و اگر اطاعت كنى تو اى سامع يا آنكه خطاب به پيغمبر است و مراد امت آن حضرت صلوات اللَّه عليه و آلهاند يعنى اگر اطاعت كنى تو أى محمد يعنى اگر اطاعت كنند امت تو
أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ
بيشتر كسانى را كه در روى زميناند يعنى أهل ضلالت و عصيان را خواه مسلمان باشند و خواه كافر
يُضِلُّوكَ
گمراه گردانند ترا
عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
از راه خدا كه آن دين اسلام و عمل به احكام يا اعتقاد به امام است
إِنْ يَتَّبِعُونَ
كلمهء « ان » نافيه است يعنى پيروى نميكنند اين اكثر من فى الارض
إِلَّا الظَّنَّ
مگر گمان فاسد خود را
وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ
نيستند ايشان مگر آنكه تخمين ميكنند و تقليد مينمايند در اعتقادات خود بآباء و اقران خود .
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ
بدرستى كه پروردگار تو داناتر است و ميداند
مَنْ يَضِلُّ
آن كسى را كه گمراه مىشود
عَنْ سَبِيلِهِ
از راه حق مخفى نماند كه كلمهء « من » در « من يضل » بمعنى « الذى » است و محلا منصوب است بفعلى كه اسم تفضيل دلالت بر آن دارد ، اى ان ربك هو اعلم و يعلم من يضل چنانچه از ترجمه ظاهر مىشود ، و نميتواند كه منصوب با فعل تفضيل باشد چنانچه قاضى ناصر الدين بيضاوى تصريح كرده و گفته : « و من موصولة فى محل النصب بفعل دل عليه اعلم لا به ، فان افعل لا ينصب الظاهر فى مثل ذلك »
وَ هُوَ أَعْلَمُ
او داناتر است
بِالْمُهْتَدِينَ
به راه يافتگان .
چون درين مقام حق سبحانه و تعالى ذكر مهتدين كرده گويا كه فرموده : از جملهء اهتدا اينست كه شما حلال خدا را حلال بدانيد و حرام خدا را حرام .
[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 118 تا 121 ]
فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كُنْتُمْ بِآياتِهِ مُؤْمِنِينَ ( 118 ) وَ ما لَكُمْ أَلاَّ تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ قَدْ فَصَّلَ لَكُمْ ما حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلاَّ مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ وَ إِنَّ كَثِيراً لَيُضِلُّونَ بِأَهْوائِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِينَ ( 119 ) وَ ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِما كانُوا يَقْتَرِفُونَ ( 120 ) وَ لا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ إِنَّهُ لَفِسْقٌ وَ إِنَّ الشَّياطِينَ لَيُوحُونَ إِلى أَوْلِيائِهِمْ لِيُجادِلُوكُمْ وَ إِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ ( 121 )