الْمَوْتِ
مصيبت مرگ
تَحْبِسُونَهُما
در حالتى كه نگاهداريد دو گواه ذمى را
مِنْ بَعْدِ الصَّلاةِ
از پس صلاة عصر كه وقت اجتماع مردمانست يا آنكه وقت ملاقات فرشتگان روز و شب است و از اينجهت پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله درين وقت سوگند داد چنانچه در سبب نزول خواهى شنيد و بعضى حمل صلاة بر نماز پيشين كردهاند و بعضى بمطلق نماز چنانچه ظاهر كلام الهى است . بعضى گفتهاند كه : جملهء «
تَحْبِسُونَهُما مِنْ بَعْدِ الصَّلاةِ
» جملهء مستأنفه است و جواب از سؤال مقدر است مثل « كيف نعمل بهما » يعنى سائلى گفت : چه نوع عمل كنيم با ايشان « ان ارتبنا بالشاهدين ؟ » اگر شكى ما را در باب اين دو شاهد بهمرسد ؟
در جواب فرمود : حبس كنيد ايشان را بعد از نماز
فَيُقْسِمانِ بِاللَّهِ
پس سوگند خورند آن آخران بخداى تعالى
إِنِ ارْتَبْتُمْ
اگر شك آريد شما اى اولياء ميت در راستى شهادت ايشان به اين وجه قسم خورند كه
لا نَشْتَرِي بِهِ
نميخريم ما به اين قسم
ثَمَناً
متاع دنيوى را ، يعنى براى طمع مال فانى قسم بدروغ نميخوريم
وَ لَوْ كانَ
و اگرچه باشد آن كسى كه ما بواسطهء او قسم ميخوريم
ذا قُرْبى
صاحب قرابت و خويشاوندى ما
وَ لا نَكْتُمُ
و نميپوشانيم ما
شَهادَةَ اللَّهِ
گواهى را كه خداى تعالى ما را امر باقامت آن كرده
إِنَّا إِذاً
تنوين عوض از مضاف اليه است اى « انا اذا كتمنا شهادة اللَّه » يعنى بدرستى كه ما درين وقت كه كتمان شهادت خدا كنيم
لَمِنَ الْآثِمِينَ
هر آينه باشيم از جملهء گناهكاران .
فَإِنْ عُثِرَ
پس اگر اگر اطلاع يافته بشود
عَلى أَنَّهُمَا
بر اينكه آن آخران كه دو گواه ذمىاند
اسْتَحَقَّا إِثْماً
مستحق شدهاند عقوبت گناه را بواسطهء خيانت كه آن شهادت بر باطل است يا قسم دروغ و
فى رواية « استحقا اثما اى شهدا بالباطل »
و
فى رواية « حلفا على كذب » « فآخران »
پس بايد كه دو كس ديگر
يَقُومانِ مَقامَهُما
برخيزند بجاى آن دو خائن
مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ
از آن جماعت يعنى از ورثهء ميت كه استحقاق پيدا كردهاند بطريق خيانت بر آنها يعنى بر مال آنها
الْأَوْلَيانِ
آن دو