دادن مأمور معتبر كه واقع شود ميان شما
إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ
وقتى كه برسد يكى از شما را
الْمَوْتُ
سكرات موت و مشرف بر موت شويد
حِينَ الْوَصِيَّةِ
در وقت وصيت كردن
اثْنانِ ذَوا عَدْلٍ
گواهى دادن دو كس است كه صاحب عدالت و راستى باشند
مِنْكُمْ
از شما يعنى از مسلمانان
أَوْ آخَرانِ مِنْ غَيْرِكُمْ
يا گواهى دادن دو كس است از غير شما يعنى از اهل ذمه كه متصف به عدالت باشند اگر مؤمن عدل يافت نشود بنا برين ترجمه ، شهادت بمعنى اشهاد است و «
اثْنانِ ذَوا عَدْلٍ
» و «
أَوْ آخَرانِ مِنْ غَيْرِكُمْ
» خبر «
شَهادَةُ بَيْنِكُمْ
» است بحذف مضاف به اين تقدير كه « شهادة المامور المعتبر بينكم شهادة اثنان ذوا عدل منكم أو شهادة آخران من غيركم » در كافى از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه مراد از آخران اهل كتابند و اگر اهل كتاب نيز بهم نرسد مشبه أهل كتاب كه مجوسند مجزيست بواسطهء آنكه حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله در مقدمهء جزيه همان طرزى كه با اهل كتاب بجا مىآورد با مجوس نيز بجا مىآورد و نيز از حضرت صادق عليه السّلام مرويست كه
« اذا كان الرجل فى بلد ليس فيها مسلم جازت شهادة من ليس بمسلم على الوصية »
يعنى هر گاه شخصى در بلدى باشد كه در آنجا مسلمان يافت نشود جايز است شهادت كسى كه مسلمان نباشد بر وصيت خواه أهل كتاب باشد و خواه مجوسى شبه اهل كتاب باشد
إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ
شرط «
أَوْ آخَرانِ مِنْ غَيْرِكُمْ
» است و متعلق است به آن يعنى گواهى دو كس از غير شما معتبر است به شرط آنكه اگر شما سفر كرده باشيد در اطراف زمين ، نزد بعضى از اصحاب سفر شرط نيست در گواهى ذمى در وصيت ، و بنا برين قيد سفر بواسطهء آنست كه احتياج بگواهى آخران در سفر بيشتر است بحسب عادت نه از جهت تخصيص حكم به سفر و بعضى ديگر سفر را شرط شهادت ذمى در وصيت داشتهاند بنا بر ظاهر اين آيت و دلالت روايت مطروحه و
فى الكافى عن الصادق عليه السّلام قوله : «
أَوْ آخَرانِ مِنْ غَيْرِكُمْ
و ذلك اذا مات الرجل فى ارض غربة فلم يجد مسلمين »
فَأَصابَتْكُمْ
پس برسد بشما
مُصِيبَةُ