واحد از «
فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ
» مجزومند به « من » شرطى
فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ
پس زود باشد كه بدهيم ما او را
أَجْراً عَظِيماً
مزدى بزرگ در آخرت كه در وصف نگنجد ، و اين كلام ترغيب و تحريص مؤمنان است بر جهاد كافران تا آنكه كسى كه جهاد كند با ايشان خواه كشته شود در دست ايشان و خواه بكشد ايشان را مستحق أجر عظيم و ثواب جسيم گردد در حديث وارد شده كه
« فوق كل برّ برّ حتّى يقتل فى سبيل اللَّه فاذا قتل فى سبيل اللَّه فليس فوقه برّ »
يعنى بالاى هر نيكويى نيكويى است تا آنكه كشته شوند در راه خداى تعالى و چون كشته شدند در راه خداى تعالى پس نيست بالاتر ازين نيكويى ، از اينجا معلوم شد كه مرتبهء شهادت فوق جميع مراتب اعمال حسنه است « اللهم ارزقنا الشهادة تحت لواء دولة صاحب الامر عليه السّلام » .
گويند كه چون حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله از مكه بمدينه هجرت كرد جمعى از مسلمانان كه قادر نبودند كه با حضرت مهاجرت كنند در مكه ماندند و كفار قريش ايشان را ايذا ميكردند تا آنكه ايشان از دين اسلام برگردند ، و ايشان از ضعف استغاثه مينمودند و دعا ميكردند تا خداى تعالى ايشان را نصرت داده از شر كافران نجات بخشد ، پس اين آيت نازل گرديد جهت ترغيب و تحريص مؤمنان بر مقاتله با كافران و تخليص برادران مؤمن خود از ايذاء كافران و فرمود :
وَ ما لَكُمْ
و چيست مر شما را اى مؤمنان كه بجدى كامل
لا تُقاتِلُونَ
مقاتله و جهاد نميكنيد
فِي سَبِيلِ اللَّهِ
در راه خدا
وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ
اى و فى سبيل المستضعفين ، يعنى و در راه جمعى ضعف يافته شدگان و بيچارگان كه قادر نبودند كه با پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله مهاجرت اختيار كنند
مِنَ الرِّجالِ
از مردان
وَ النِّساءِ
و از زنان
وَ الْوِلْدانِ
و از فرزندان يا از مماليك و بنا برين « ولدان » مشتق از وليد است
الَّذِينَ
آن مستضعفانى كه
يَقُولُونَ
ميگويند در دعاى خود
رَبَّنا أَخْرِجْنا
اى پروردگار ما بيرون آر ما را
مِنْ هذِهِ الْقَرْيَةِ
ازين شهر يعنى از مكهء معظمه
الظَّالِمِ أَهْلُها
كه ستمكارند أهل