هر كه را كه خواهد و مستحق داند . و درين آيه اشارتست بر اينكه تزكيهء معتد بها تزكيهء خداى تعالى است نه تزكيهء غير
وَ لا يُظْلَمُونَ
و اين گروه كه بناحق خود را مىستايند ظلم كرده نميشوند بسبب عذاب
فَتِيلًا
به مقدارى اندك ، بلكه عذاب بسيار كرده خواهند شد بمحض عدل نه بر وجه ظلم « فتيل » در اصل لغت مانند ريسمان چيزيست در شكاف دانهء خرما ، و به اين مثل ميزنند در حقارت .
انْظُرْ
بنگر اى محمد درين مردم كه از روى جهل و عناد
كَيْفَ يَفْتَرُونَ
چگونه افترا ميكنند
عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ
بر خداى تعالى دروغ را و نسبت فرزند به او ميدهند و خود را در أحكام او صادق القول و فارق بين الحق و الباطل ميدانند
وَ كَفى بِهِ إِثْماً مُبِيناً
و بس است ايشان را همين گناه ظاهر كه افترا است ، در استحقاق عذاب .
أَ لَمْ تَرَ
آيا نميدانى تو اى محمد و علم تو منتهى نشده
إِلَى الَّذِينَ
بسوى آنان كه
أُوتُوا نَصِيباً مِنَ الْكِتابِ
داده شدهاند بهرهاى از كتاب يعنى توراة
يُؤْمِنُونَ
ايمان مىآرند
بِالْجِبْتِ وَ الطَّاغُوتِ
به اين دو بت كه رؤساى بنى النضير آنها را معبود خود ميدانستهاند اگر چه جبت و طاغوت نام دو صنماند أما اطلاق آنها بر هر باطلى نيز ميكنند از اينجهت است كه در احاديث ائمهء هدى عليهم السلام تفسير آن به ائمهء ضلال و بخليفهء اول و ثانى واقع شده ، چنانچه بعد ازين مىآيد ، و بعضى گفتهاند كه :
أصل جبت جبس بسين مهمله است كه تبديل آن بتا شده و حبس چيزى است كه در او خيرى نباشد
وَ يَقُولُونَ
و ميگويند اين أهل كتاب
لِلَّذِينَ كَفَرُوا
براى آنان كه كافر شدند يعنى در حق ايشان ميگويند كه :
هؤُلاءِ
اين گروه كفار قريش
أَهْدى
راه يافتهترند
مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا
از آن جماعتى كه ايمان آوردهاند مانند پيغمبر و اصحاب او
سَبِيلًا
از روى دين و مذهب ، يعنى دين اين كفار قائمتر و طريقهء ايشان بصواب نزديكتر است على بن ابراهيم روايت كرده كه اين آيه در شأن يهود نازل