خواب
طائِفَةً مِنْكُمْ
گروهى از شما را كه اهل ايمان و صدقيد . مخفى نماند كه در سورهء انفال « 1 » در باب جنگ بدر «
إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعاسَ أَمَنَةً
» بتقديم « نعاس » بر « أمنة » واقع شده و درين سوره در جنگ احد «
أَمَنَةً نُعاساً
» بتقديم « أمنة » بر « نعاس » واقع شده گويا وجهش اين باشد كه چون در جنگ بدر خوفى نبود نعاس مقدم شد ، و چون در جنگ احد خوف بسيار بود أمنه را مقدم آورد زيرا كه ايمنى در خوف مطلوبست .
وَ طائِفَةٌ
و گروهى ديگر از اهل كذب و نفاق
قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ
بتحقيق مشغول ساخته بود ايشان را نفسهاى ايشان به خود زيرا كه ايشان به چيزى كه مشغول بودند اين بود كه نفس خود را از آن مهلكه خلاص كنند به جهت خوف و عدم استقرار ، يعنى حق سبحانه و تعالى بواسطهء تميز اهل صدق از اهل كذب در جنگ گاه خواب راحت را بر طايفهاى گماشت كه بر همكنان ظاهر شود كه دلهاى ايشان بمرتبهاى قوى است كه ملاحظه از جنگ نكرده براحت و خواب مشغول ميشوند چنانچه مرويست كه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام را درين وقت آثار خواب عيان گرديد ، گروهى چنان مشغول به خود شدند كه نميدانستند كه چه مىكند و چه ميگويند و مانند مجانين سخنان بيهوده ميگفتند و ايمن نبودند ، پس معلوم نبوى صلوات اللَّه عليه و آله شد كه فرقهء اولى صادق و مؤمن و مخلص و گروه ثانى كاذب و منافقند
يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ
گمان ميبردند به خدا غير گمان حق را
ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ
مانند گمانى كه أهل جاهليت را ميبود ، بنا برين تقدير كلام چنين است كه « يظنون باللّه غير الظن الحق كظن الجاهلية »
يَقُولُونَ
ميگفتند مر پيغمبر را . و اين بدل از يظنون است
هَلْ لَنا
آيا هست ما را
مِنَ الْأَمْرِ
از تدبير كار خود
مِنْ شَيْءٍ
چيزى از اختيار .
قُلْ
بگو اى محمد بايشان كه
إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ
بدرستى كه كارها همه مر خداى راست و جميع كارها بتوفيق او تمشيت پذير مىشود ، اين جمله معترضه است .
هامش
( 1 ) - آيهء 11 از آن سوره .